Toch nog gerechtigheid in Suriname, bijna 34 jaar later?

Proces tegen Bouterse De Krijgsraad in Suriname oordeelt vrijdag of de president alsnog veroordeeld kan worden voor de moorden uit 1982.

De president van de krijgsraad, Cynthia Valstein-Montnor, arriveert bij de rechtszaal tijdens een eerdere zitting in het proces over de Decembermoorden. Foto Pieter van Maele/ANP

De Surinaamse Krijgsraad beslist vrijdag of het Decembermoordenproces, met president Desi Bouterse als hoofdverdachte, wordt voortgezet. Vorige maand beval de regering-Bouterse stopzetting van de vervolging van de moord op vijftien tegenstanders van Bouterse tijdens de militaire dictatuur in 1982. Ze verwees daarbij naar artikel 148 van de grondwet. De ‘staatsveiligheid’ is in gevaar, redeneerde de regering.

De procureur-generaal volgde het bevel op. Maar de Krijgsraad, drie vrouwen onder leiding van rechter Cynthia Valstein-Montnor, schortte een beslissing op. Ze zal vrijdag de knoop doorhakken. Rechtbankpresident Valstein-Montnor werd ooit gevraagd hoe het is om een moordproces tegen president Bouterse te leiden. De rechter die de strafzaak sinds het begin in 2007 leidt, antwoordde:

„Ik ken alleen de verdachte Bouterse.”

Tot nu toe is Bouterse zelf nooit komen opdagen bij een zitting. Hij liet zich altijd vertegenwoordigen door zijn advocaat Irwin Kanhai, ooit de Moszkowicz van Suriname genoemd, omdat hij voornamelijk zwaardere misdaadzaken doet.

De eerste jaren van het proces, destijds gehouden in de zwaar beveiligde marinebasis van Boxel, een dorp buiten Paramaribo aan de Surinamerivier, werd geklaagd over de traagheid van de Krijgsraad en de overdreven voorzichtigheid van rechter Valstein-Montnor.

Geen complimentjes

Maar juristen interpreteren die voorzichtigheid van Valstein-Montnor, die in de jaren negentig in Utrecht rechten studeerde, juist als bedachtzaam en professioneel. „Ze geldt als iemand met een groot juridisch inzicht’’, zegt strafpleiter Gerard Spong, oud-adviseur van het Surinaamse OM over de Decembermoorden. Harish Monorath, deken van de Orde van Surinaamse Advocaten velt geen persoonlijk oordeel .

„We hoeven geen pluimpjes uit te delen, de Krijgsraad moet onafhankelijk zijn en recht spreken.”

Leden van Bouterses politieke partij NDP en ook diens advocaat Irwin Kanhai hebben Valstein-Montnor evenwel van vooringenomenheid beschuldigd. Zo probeerde Kanhai haar al vroeg in het proces te wraken. Valstein-Montnor zou niet onafhankelijk zijn, omdat haar echtgenoot lid zou zijn van de oppositiepartij NPS, en een fel tegenstander van Bouterse.

Toen het parlement in 2012 een amnestiewet aannam, schortte de Krijgsraad het proces op. Eerst moest worden getoetst bij een Constitutioneel Hof of de zaak ondanks de amnestiewet nog kon worden voortgezet. Omdat Suriname geen Constitutioneel Hof heeft, lag de zaak jaren stil.

Niemand had het verwacht

Totdat het Hof van Justitie vorig jaar opdracht gaf verder te gaan met de vervolging en de Krijgsraad afgelopen juni besloot de zaak weer op de rol te plaatsen. Het proces zou worden hervat op het punt waar het in 2012 stopte, bij het uitspreken van de eis tegen de hoofdverdachte.

Voor Henri Behr, wiens broer, de journalist Bram Behr, werd vermoord, kwam het oordeel onverwacht. „We waren echt verrast over het krachtdadige besluit van de Krijgsraad. Het geeft aan dat de rechtsstaat nog intact is.”

De verrassende zet van Valstein-Montnor en de andere rechters veroorzaakte onmiddellijk onrust bij de regering-Bouterse. Die sprak van een constitutionele crisis. De Krijgsraad zou zich boven de wet stellen door de in het parlement aangenomen amnestiewet naast zich neer te leggen.

Vrijdag wordt spannend volgens advocaat Harish Monorath, omdat de Krijgsraad het besluit van het OM om niet langer te vervolgen, naast zich neer kan leggen.

„Het proces was al begonnen, en op basis van dat argument kan de Krijgsraad besluiten om het proces toch voort te zetten.”