Journalistiek moet zelf de rug recht houden

Heel af en toe mag de journalistiek het over zichzelf hebben; gisteren beschreef de krant de ‘tien plagen’ van de voetbaljournalistiek. Daarin worden maatschappelijke krachten beschreven die in de media in het algemeen de verhoudingen veranderen en de onafhankelijke journalistiek terugdringen.

Dat raakt aan de controlefunctie die de professionele journalistiek in een democratische rechtsstaat vervult.

nrcvindt
En is dus als casus relevant voor de burger die recht heeft op juiste, liefst ongekleurde informatie uit controleerbare bron. De (voetbal)journalistiek, zo bleek, heeft last van functieverlies, verdringing en versplintering. Door commerciële belangen, een toename van concurrerende nieuwe media, het wegvallen van drempels naar het publiek, een afbrokkelend verdienmodel en overaanbod van informatie. De concurrentie neemt toe, evenals de publicatiedruk. De positie van de journalist verzwakt; evenals zijn product dat moeilijker te exploiteren valt en minder onderscheidend lijkt.

Voor het publiek is de keuze aan informatiebronnen enorm toegenomen. De bedrijfstak heeft talloze eigen kanalen ontwikkeld; hoofdrolspelers zijn zenders geworden, op sociale media. Ook het publiek is een actieve mediaspeler geworden – en een tamelijk onberekenbare. ‘Twitter ontploft’ is een cliché; ophef die voor ophef zorgt. Georganiseerde ordeverstoringen na een ‘twitterbom’ of een Facebook-actie zijn niet zeldzaam meer.

Deze ‘mediatisering’ van de samenleving is niet alleen reden voor zorg. Nieuwe media maken de burger mondig en houden bedrijven en instituties scherp, prima dus. De journalistiek past zich aan, probeert onderscheidend te blijven en zo het publieke belang te dienen, nieuwe ontwikkelingen over te nemen en er aan toe te voegen.

De verhoudingen zijn wel verruwd – journalisten werden altijd al gemanipuleerd, nu worden ze incidenteel ook geboycot. In sommige sectoren, zoals het voetbal, kantelen de verhoudingen onder druk van de commercie. Het speelveld is daardoor nóg meer gecontroleerd. In politiek en bedrijfsleven is hetzelfde gaande. Daar moet de journalistiek de rug dus recht bij zien te houden – en nooit de pen, camera of microfoon uit handen te geven. Wie dat één keer doet krijgt ’m nooit meer terug. Accepteer de boycot of de gesloten deur dan maar als kwaliteitskenmerk. Echte journalistiek laat zich niet kisten. Die vindt een zijdeur en bewijst zijn waarde.

Sectoren die zich afsluiten en informatie monopoliseren keren zich de facto af van het publiek. Niemand die hun nog een spiegel voorhoudt, tot correctie dwingt of vertrouwt. De burger is niet gek – de wal zal het schip keren.

Om de journalistiek scherp te houden op de bronnen waarvan ze ook afhankelijk is, bestaan oude recepten. Rouleer regelmatig om ‘going native’, te voorkomen. Zo wordt vermeden dat de journalist zich zó identificeert met zijn onderwerp dat alle afstand verloren gaat.