Is België racistischer geworden?

Facebook De racistische reacties op de dood van een 15-jarige Marokkaans-Belgische jongen schokken veel Belgen.

Screenshot De Morgen

‘Racisme zonder schaamte’ prijkte woensdag in grote, witte letters op een inktzwarte voorpagina van het Belgische dagblad De Morgen. Dit valt niet meer te negeren, schreef de krant naar aanleiding van de reacties op de Facebookpagina van de extreemrechtse Vlaamse Verdedigings Liga (VVL, ruim 23.000 volgers) na de dood van Ramzi Kaddouri.

Deze 15-jarige Vlaming kwam zaterdag om het leven bij een quad-ongeluk tijdens een vakantie in Marokko, waar zijn ouders vandaan komen. Dat Kaddouri in de media een Vlaming werd genoemd, viel voor tientallen VVL-aanhangers kennelijk niet te verteren. „Sinds wanneer is een geitenneuker een Vlaming?”, schreef iemand op de pagina van de VVL. Andere reacties waren nog extremer. „Heeft het niet lang geduurd… Het wordt hoog tijd dat wij eens reageren tegen die vuile ratten en ze voor eens en voor altijd uitroeien”, schreef iemand anders.

Pas na grote ophef op Belgische sociale media was de beheerder van de VVL-pagina, een sympathisant van de uiterst rechtse partij Vlaams Belang, bereid de tientallen racistische uitlatingen te verwijderen. Inmiddels is de pagina niet meer te bekijken. Het Vlaams Belang, dat de multiculturele samenleving vaak fel bekritiseert, sprak net als andere partijen haar verontwaardiging uit over de haat die het 15-jarige slachtoffer en andere moslims ten deel was gevallen. „Hier past alleen een blijk van medeleven voor de familie”, zei Filip Dewinter van Vlaams Belang.

Gepolariseerde politiek

Het aantal racistische uitingen op internet was in België nooit eerder zo hoog als in de voorbije maanden, laat het antiracismebureau Unia weten, ook al volgen officiële cijfers pas eind dit jaar. De aanslagen in Frankrijk, Duitsland en België, in combinatie met een gepolariseerd politiek debat, zouden daarvoor de voedingsbodem zijn. De woordvoerder noemt de reacties op de Facebookpagina van de VVL nog maar „het topje van de ijsberg”.

Unia denkt dat het toenemende internetracisme een uiting is van groeiende spanningen in de samenleving. „Wij hebben het idee dat de afstand tussen mensen alleen maar groter wordt”, zegt de woordvoerder. Deze stelling baseert Unia op de toename van het aantal dossiers over ongelijke behandeling, dat de organisatie in behandeling nam. In 2010 waren dat er 338, vorig jaar 404. In een dossier, zoals dat er wellicht ook over de zaak van de 15-jarige Kaddouri komt, worden soms tientallen meldingen van racisme tegelijk opgenomen.

Er waren de voorbije dagen ook blijken van medeleven voor familie en vrienden van Kaddouri. „Is een klein beetje respect voor de nabestaanden dan zoveel gevraagd?”, schreef een vriend op de Facebookpagina van Kaddouri. Pedagogisch directeur Lode Schildermans van Kaddouri’s school, het Technisch Instituut Sint-Lodewijk in Genk, noemde hem in De Standaard, onder een foto van de lachende jongen, „een gewone, perfect geïntegreerde puber”. Schildermans: „We begrijpen niet dat mensen zijn dood aangrijpen om zulke boodschappen de wereld in te sturen.”

Onderzoeken

Ondanks de groeiende spanningen die Unia signaleert, wijst onderzoek volgens politicoloog Dave Sinardet (Vrije Universiteit Brussel) niet op groeiend racisme in de Belgische samenleving als geheel. „De mensen die deze commentaren posten, vormen een harde kern van racisten die twintig jaar geleden ook al bestond”, zegt Sinardet.

Dat de ophef in België nu zo groot is, komt volgens hem doordat dit soort commentaren tegenwoordig zelfs na de dood van een 15-jarige jongen worden geschreven.

„De vluchtelingencrisis en de recente jihadistische aanslagen zorgen er waarschijnlijk wel voor dat racisten en latente racisten zich nog minder geremd voelen om zich op deze wijze te uiten.”

De onderzoeken die volgens Sinardet niet op groeiend racisme in België wijzen, zijn volgens hem de voorbije jaren uitgevoerd. Het is dan ook de vraag in hoeverre daarin de effecten van de vluchtelingencrisis en de aanslagen zijn meegenomen.

Schaamte is weg

In Nederland zegt het Meldpunt Discriminatie Internet dat het aantal online racistische uitingen, net als in België, nog steeds groeit. Volgens een woordvoerder is dit „heel mainstream” geworden. Of deze ontwikkeling samenhangt met toenemend racisme in de samenleving, of alleen komt door het massalere gebruik van sociale media, durft het meldpunt niet te zeggen. Een verschil met voorheen is wel dat mensen zich steeds vaker onder eigen naam racistisch uitlaten, terwijl daarvoor eerder vaak schuilnamen werden gebruikt. De schaamte lijkt verdwenen.