De veteraan: ‘Vroeger stapte ik gewoon op Piet Keizer af’

Interview Kees Jansma stapte in 2014 over van Studio Sport naar FOX Sports. ‘Objectieve voetbaljournalistiek bestaat niet’.

FOX-presentator Kees Jansma: eerste rij, eerste van links.

Verdwijnt de objectieve voetbaljournalist? Wordt hij verdrukt tussen de zakelijke belangen van topclubs en tv-zenders? Op naar Doorn voor een gesprek met Kees Jansma, een van de bekendste voetbaljournalisten van Nederland. En al meer dan vijftig jaar in het vak, zowel in de pers als aan de andere kant.

Jansma ontvangt zijn bezoek in zijn tuinhuis achter zijn villa. Het is begin september. Een paar dagen ervoor heeft hij hier nog gebrainstormd met collega’s over de toekomst van FOX Sports en de ontwikkelingen in het voetbal. Zijn tuinhuis is net klaar; Jansma moet de voetbalshirts, de oude kranten en andere herinneringen nog ophangen.

“Vroeger”, zegt hij, “stapte ik gewoon op Piet Keizer af. Een interview, prima, zei die dan, waar wil je afspreken? Ik ben bij Louis van Gaal geweest, gewoon thuis in Avenhorn. Dat kon toen nog. Alle kranten zouden dat nog steeds graag willen, maar het kan niet meer. Bij lezers is nog steeds een grote behoefte aan leesverhalen over sport. Maar ik zie de kwaliteit van de artikelen dalen.”

Hoe komt dat? “Het is de massaliteit. Als perschef van Oranje klaagde ik wel eens bij buitenlandse collega’s. Honderd journalisten die zich verdringen om Arjen Robben. Dan lachten mijn Braziliaanse collega’s. Honderd? Bij hen waren het er 1.500.”

“De voetbaljournalistiek is zo langzamerhand een jungle geworden. Zeker tijdens grote evenementen. Ik was perschef van Oranje tijdens de WK’s in 2010 in Zuid-Afrika en in 2014 in Brazilië. Het is zó druk. Maar ook de druk op de pers is dan enorm. Je móet elke dag een stukje leveren. Het is verworden tot een absoluut onwerkbare situatie.”

Schemergebied

Jansma was verslaggever en voorlichter, maar voor velen in de voetbalwereld ook iemand in het grijze gebied tussen pers en pr. Tijdens het EK in 1988 zagen ‘serieuze’ voetbalverslaggevers Jansma vooral op schouders slaan van spelers en aanschurken tegen het Nederlands elftal. Als perschef bij Oranje daarentegen bleef hij altijd een beetje journalist. ,,Je zit nog steeds in hun kamp”, riep toenmalig bondscoach Louis van Gaal regelmatig tegen hem.

“Voor Van Gaal is de pers de natuurlijke vijand”, zegt Jansma. “Hij haat journalisten en hij vindt ze leuk.” Van Gaal kon het volgens Jansma maar heel moeilijk verkroppen dat de pers vaak maar één uitspraak van hem gebruikte uit een lang betoog tijdens een persconferentie. “‘Maar Kees’, zei hij dan, ‘het was toch een interessant en samenhangend verhaal?’ Er kwam altijd wel een moment dat iemand hem deed ontsporen. Dat hij een uithaal deed. En die haalde dan de journaals.”

Jansma stak Van Gaal wel eens de helpende hand toe. Dan zorgde hij ervoor dat een kritische journalist geen vragen kon stellen tijdens een persconferentie. “Valentijn Driessen van De Telegraaf had dat op een bepaald moment door. Die klaagde dan: ‘Kees, wat kom ik weinig aan het woord!’”.

En de spelers van Oranje? Die klaagden ook geregeld bij Jansma over hun mediaverplichtingen. “Dan vroegen Robin van Persie of Arjen Robben: ‘Kees, moet ik weer naar de mixed zone?’. Edwin van der Sar vertelde me eens dat hij in een heel seizoen bij Manchester United maar één journalist had gesproken. Tijdens een trainingskamp van Oranje zat hij dagen met vijf of zes journalisten om de tafel.”

Jansma zegt dat hij de spelers van Oranje nooit enige mediatraining heeft gegeven. “Ik zei wel altijd: denk voor een interview even een paar minuten na over wat je zou willen zeggen. Wat je kwijt wilt.”

In 2011 ging Jansma de functie van perschef combineren met werk voor Eredivisie Live. Hij miste het journalistieke werk, in het clubvoetbal. Na de derde plaats van Oranje in Brazilië trad Jansma terug als perschef. Hij was het zat. “Er blijft altijd sprake van tegenstrijdige belangen. De pers wil openheid, terwijl je als team niet altijd alles wil en kan vertellen.”

Veel doen

Sinds 2014 staat Jansma onder contract van FOX Sports. De betaalzender is met circa 600.000 abonnees aardig op weg, maar nog geen succes. “Het vak blijft prachtig, maar journalisten moeten zich veel meer inspannen dan vroeger. De sportjournalist, de journalist in het algemeen, moet tegenwoordig veel te veel doen. De voetbaljournalistiek is een bedrijf geworden, geen liefhebberij meer.”

De Nederlandse clubs worden minder open, zegt Jansma. “Ze trekken zich steeds meer terug. Clubbestuurders zeggen dan dat wij geen idee hebben onder welke hoogspanning ze moeten werken. Ik begrijp dat zij moeten strijden om hun bestaan, om financieel te overleven. Maar leg gewoon dingen uit. Een besloten training? Zeg dat je bepaalde dingen wil proberen. Doe niet zo krampachtig.”

De clubs zouden allemaal een professionele media-afdeling moeten oprichten. “Ik weet het, dat is een heel kostbare ingreep. En ook in het voetbal wordt bezuinigd.”

Jansma is positief over de pogingen van de relatief jonge Thijs Slegers om het persbeleid van PSV transparanter te maken. Maar zegt hij: “Je hebt in zo’n positie wel een zekere senioriteit nodig. Het helpt dat PSV-directeur Toon Gerbrands een voorstander is van meer openheid.”

Andere clubs, ook Feyenoord en Ajax, zijn erg defensief, zegt Jansma: “Het gaat mij om de intentie. In tien jaar bij het Nederlands elftal heb ik zelf ook tientallen fouten gemaakt. Maar je moet open willen zijn. Ik begrijp dat de aandacht waanzinnig is. Je kunt niet alles doen. Maar nu gebeurt er veel te weinig richting pers. Krampachtig, dat wordt het.”

Jansma vertelt dat hij de grootste moeite heeft om spelers of trainers van Ajax in zijn praatprogramma’s te krijgen. Pas na veel verzoeken en een beroep op het feit dat FOX officieel mediapartner is van de eredivisie, schoof hoofdcoach Frank de Boer bij Jansma aan tafel aan.

Jansma is evenmin te spreken over Feyenoords boycot van sommige media. “Je kunt je niet veroorloven geen contact te hebben met Voetbal International of met het AD.” Feyenoord zal het niet zeggen, denkt Jansma, maar de club wil graag net zo worden behandeld door het Rotterdamse AD als de Amsterdamse krant De Telegraaf Ajax behandelt. Kritisch op z’n tijd, maar vooral als fans? Dat is toch niet objectief? “Objectieve voetbaljournalistiek bestaat niet.”