De oerkracht van Karch Kiraly, koning van het volleybal

Portret volleybalcoach

Volleyballer van de 20ste eeuw, Karch Kiraly, coachtde vrouwen van de VS. De alleskunner is nu een leraar.

Karch Kiraly coacht de nationale ploeg van de Verenigde Staten, in 2014. Zijn team is een van de topfavorieten voor de olympische titel in Rio. Foto Felice Calabro/AP

Geen toepasselijker betekenis van een achternaam dan die van Karch Kiraly: koning! De Amerikaan, uitgeroepen tot volleyballer van de twintigste eeuw, won alle grote prijzen en mag zich als enige speler ter wereld olympisch kampioen noemen in zowel de hal als op het strand. Kiraly is een synoniem voor succes, weten inmiddels ook de volleybalsters van het Amerikaanse team waarvan hij nu bondscoach is.

Eigenlijk had de 55-jarige Kiraly, zoon van een gevluchte Hongaar, zijn brood als biochemicus moeten verdienen. Daarin is hij cum laude afgestudeerd aan de UCLA-universiteit van Los Angeles. Zover kwam het nooit, omdat Kiraly maar doorging, en maar doorging als professioneel volleyballer. Pas op zijn 47ste vond hij het welletjes, om vast te stellen dat het te laat was voor een baan als biochemicus. Hij had vervolgens vrede met een alternatief als commentator bij eerst de sportzender ESPN en later de olympische rechtenhouder NBC.

Zijn connectie met volleybal bestond uit het kijken naar wedstrijden van zijn oudste zoon Kirstian in het jongensteam van de St. Margaret’s Episcopal Highschool in Juan Capistrano, iets noordelijk van San Clemente (Californië), de woonplaats van de Kiraly’s. Geen onverdeeld genoegen, omdat het team alleen maar verloor, set na set, wedstrijd na wedstrijd. En de oud-volleyballer maar klagen, niet langs de lijn en helemaal niet tegen zijn zoon, maar tegen zijn vrouw Janna. Waarop zij, het gejammer beu, zei: ‘Ga ze dan helpen.’

Liefde voor het coachen

In Rio de Janeiro, waar Kiraly maandag voor het eerst als olympische coach actief is, glimmen zijn ogen als hij aan die tijd refereert. Hij leerde de spelers van zijn zoons team niet alleen goed volleyballen, maar leidde ze ook naar vele regionale successen. En belangrijker: daar, te midden van die scholieren, ontlook zijn liefde voor het coachen. Kiraly had geen bedenktijd nodig toen Hugh McCutheon hem in 2008 vroeg assistent-coach te worden bij het Amerikaanse vrouwenteam. Het vak leren aan de hand van de man die de mannenploeg naar olympisch goud in Beijing had gevoerd, leek hem een voortreffelijke opstap.

Maar heeft Kiraly, de alleskunner, wel educatie nodig? Je zou zeggen van niet, want ook als hoofdcoach, sinds 2012, is Kiraly een winnaar. In 2014 werd de Verenigde Staten aan zijn hand wereldkampioen, won het afgelopen mei de World Grand Prix en staat het bovenaan de wereldranglijst. De volgende, logische stap leidt naar de olympische titel, zou je zeggen. Maar niet Kiraly, die het thuisvoordeel van Brazilië het meest vreest. En ook de opkomst van het Nederlandse team, een tegenstander in de groep, die bij de World Grand Prix weliswaar twee keer van de Verenigde Staten verloor, maar uiteindelijk brons won. „Een gevaarlijk team met een fantastische coach”, oordeelt Kiraly.

Over zijn werkwijze – of zijn geheim – wil Kiraly niet meer kwijt dan dat hij zichzelf als een leraar ziet, maar wel één die het uiterste van zijn speelsters vraagt. „Elke dag trainen om beter te worden”, dat is mijn filosofie. „Maar het sleutelwoord is ‘team’, daar gaat het om. Willen we succesvol zijn dan moeten we elke minuut alles voor elkaar over hebben. Ik wil dat we uiteindelijk beter zijn dan de som der delen. Verder moet de wil om te winnen sterk zijn. Ik reken nooit tijdens toernooien. Ik wil simpelweg elke wedstrijd winnen.”

Ingebakken oerkracht

Die oerkracht om altijd en overal de beste te zijn, zit er ingebakken bij Kiraly. Al vanaf zijn elfde toen hij aan de hand van zijn vader voor het eerst deelnam aan een beachvolleybaltoernooi in Santa Barbara, de stad waar hij opgroeide. Vader Laszlo, een Hongaar die in 1956 na de inval van de Sovjet-Unie in Boedapest de benen nam naar de Verenigde Staten, had een verleden als jeugdinternational en stimuleerde zijn zoon om te volleyballen. En vanaf het moment dat Karch – een verbastering van de naam Charlie – zich aan het spel overgaf was hij verloren. Volleyballen, dat was wat hij wilde.

Dat intense gevoel is nooit overgegaan. Op de Californische stranden maakte Kiraly naam als veelvraat om in 1980 de stap naar het indoorvolleybal te maken. Daarin ontwikkelde hij zich als oerdegelijk passer en hardhitter tot de captain en leider van het nationale team. Onder de legendarische coach Doug Beal won hij goud op zowel de Spelen van 1984 in hometown Los Angels als van 1988 in Seoul.

Om na dat jaar terug te keren naar het strand om in 1996 in Atlanta, waar beachvolleybal debuteerde als olympische sport, met Kent Steffes opnieuw goud te winnen. De liefde voor het spel was zo sterk dat hij zich nog tien jaar rijk speelde bij beachtoernooien. Tot 2007, toen vond ie het echt mooi geweest.