Tv-recensie: Zomergasten met Dyab Abou Jahjah

De debuterende Thomas Erdbrink legde zijn gast het vuur na aan de schenen. Abou Jahjah liet zich niet uit de tent lokken.

Abou Jahjah in Zomergasten (VPRO)

Het ‘podium’ dat de activist Dyab Abou Jahjah in de eerste aflevering van Zomergasten van dit jaar kreeg was ook een arena. Er werden betogen gehouden, maar er werd ook strijd geleverd.

In een nieuw decor van spaanders, die duidelijk maakten dat hier gehakt ging worden, werd hem het vuur na aan de schenen gelegd door Thomas Erdbrink, die in het programma debuteerde als interviewer. Erdbrink stelde zijn vragen – wanneer die raakten aan politieke opvattingen, en dat gebeurde nogal eens – op aanvallende toon en eiste tijd voor zijn scepsis en goed voorbereide weerwoord.

Abou Jahjah liet zich niet uit de tent lokken en pareerde kritiek overtuigend en nuancerend. De gevreesde radicale standpunten bleven beperkt. Zo wilde hij niet eerder met zionisten in gesprek dan wanneer die erkenden dat de stichting van de staat Israël en de verdrijving van Palestijnen een „racistisch, koloniaal project” waren – een standpunt dat hij wel degelijk toelichtte aan de hand van wetenschappers Edward Said en Ilan Pappé. Hij trok later de vergelijking met nazi-Duitsers: ook „Neurenberg was nodig”. Oftewel: pas na de erkenning van de Holocaust en de bestraffing van de schuldigen was catharsis voor de Duitsers mogelijk, betoogde hij. Om dit soort vergelijkingen, waarop wel iets aan te merken valt als je doorredeneert, wordt Abou Jahjah bekritiseerd, maar ze functioneren in de context van zijn activistische betoog.

Hetzelfde gold voor zijn sympathie voor een Algerijnse terroriste uit de film La battaglia di Algeri (1966), die hij verdedigde omdat „de context een wanhopige reactie legitimeerde”. Onduidelijk bleef wel waar dan de grens lag. Is er een verschil tussen legitimering van een wanhopige reactie en acceptatie van dodelijk geweld?

De context van deze uitzending legitimeerde dat Abou Jahjah haar ter sprake bracht en het fragment toonde – de rode draad in de uitzending was zijn activisme. Dat leidde hij nog romantiserend in met de ‘outsiders’ uit een invloedrijk boek van Colin Wilson, dat indruk op hem maakte als jong buitenbeentje in Libanon. Ja, zo zet je jezelf aantrekkelijk neer, maar die verhaallijn van opkomen voor onderdrukten trok hij consequent en overtuigend door.

Zo werd het weer een essayistische Zomergasten-avond rond één thema, serieus en doorwrocht – zoals vaker bij politiek actieve of geëngageerde gasten. Veel krachtige, geladen beelden dus, over de structurele ondermijning van de Black Panther-beweging, over mislukte sociale woningbouw in Detroit, over het Brusselse Molenbeek, over een bloedbad onder Palestijnen. Toen er een adempauze leek te komen met een fragment van Leonard Cohen, bleek dat een interviewfragment met de zanger te zijn, over de VS na 9/11.

Fragmenten die behalve het hoofd ook recht in het hart raakten waren zeldzaam, met als uitzondering een prachtig fragment van de Tunesische zangeres Emel Mathlouthi, die bij een protest in Tunis zong. Dat was fenomenaal mooi – de inhoud over onderdrukking van burgers des te ontroerender: ‘Ik ben de stem van de mensen die nooit buigen’.

Het gesprek bleef stekelig, met Erdbrink als strenge gastheer. Je zou kunnen zeggen: een retorisch sterke activist móét je wel zo interviewen, kritisch, doorvragend, om te kunnen doordringen tot de kern van zijn betoog. Maar soms werd het wel erg wantrouwig: zou de felle ophef rond de uitzending Erdbrink hebben aangezet om de druk sterk op te voeren? Dan heeft die zin gehad, want Abou Jahjah kon zijn standpunten fijntjes uitleggen, zonder dat het lievig werd: missie geslaagd.

En zou Erdbrink zich dan ook voorgenomen om zich resoluut aan de kant van de stereotiepe Zomergasten-kijker te scharen, met al diens vooroordelen tegen de Belgisch-Libanese activist? „Is het dan allemaal de schuld van de politie?” vroeg Erdbrink, als geprikkelde witte westerling, toen Abou Jahjah zei dat de Brusselse politie discrimineerde. Nee, was het antwoord, maar er ligt wel „meer verantwoordelijkheid bij de macht” om te deugen.

Dat was een hoffelijke reactie, en die mag Erdbrink zich als anchorman aantrekken. Het is te hopen dat hij zijn kritische, argwanende rol weer zal spelen bij het volgende politieke betoog van dit seizoen, in de laatste aflevering, met Mark Rutte.

Bekijk hier de volledige uitzending: