Turkse ‘coup na de coup’ brengt migratiedeal met EU in gevaar

Turkije-EU Turkse regering brengt Europa in herinnering: als de visumplicht niet verdwijnt, dan kan akkoord sneuvelen.

Turkse agenten begeleiden een van de 11 soldaten die voortvluchtig waren na de mislukte staatsgreep naar het politiebureau in Mugla. Foto Kenan Gurbuz/Reuters

De mislukte coup in Turkije bedreigt het vluchtelingenakkoord tussen Turkije en de EU. De vereiste aanpassing van de Turkse anti-terreurwet is verder weg dan ooit. En in de EU wordt gevreesd voor de manier waarop de Turkse regering die wet inzet om de Gülenbeweging te ontmantelen.

De Turkse regering wil dat de EU zich vastlegt op een datum waarop Turken visumvrij naar Europa kunnen reizen. Wat Turkije betreft is dat begin of uiterlijk half oktober. Doet de EU dat niet, dan voelt Turkije zich niet langer gebonden door het vluchtelingenakkoord dat op 18 maart is gesloten. Dat zegt de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu in een interview met de Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Zijn uitspraken moeten volgens hem niet als een dreigement worden opgevat. Ze zijn wat hem betreft een herinnering aan de bestaande afspraken.

Struikelblok

Visumvrij reizen voor Turken met een biometrisch paspoort is een belangrijk onderdeel van de afspraken tussen Turkije en de EU over het terugdringen van de stroom illegale migranten. Sinds dat akkoord, waarin Turkije belooft migranten terug te nemen, is het aantal mensen dat vanuit Turkije naar Griekenland oversteekt aanzienlijk verminderd. Het Turkse standpunt is: wij hebben ons aan de afspraken gehouden, nu de EU nog.

De kans dat de EU de visumplicht voor Turken opschort is sinds de couppoging op 15 juli echter aanzienlijk kleiner geworden. Het grootste struikelblok is de Turkse anti-terreurwet. De EU eist dat Turkije deze aanpast omdat het nu veel te gemakkelijk is om hem te gebruiken voor het beperken van de vrijheid van meningsuiting. Allerlei publicaties worden verboden en mensen zijn opgepakt omdat ze ‘propaganda voor terreur’ zouden maken.

De afgelopen maanden is druk onderhandeld over een compromistekst. Een akkoord leek binnen handbereik. Turkije zou een paar cosmetische aanpassingen doen. Brussel zou die accepteren, want Europese politici willen ver gaan om te voorkomen dat het vluchtelingenakkoord klapt.

Interne dreiging

Door de couppoging liggen de onderhandelingen stil en zijn aan beide kanten de standpunten verhard. In Europa zijn grote zorgen over wat de ‘coup na de coup’ wordt genoemd, de vergaande ‘zuivering’ van het Turkse staatsapparaat van vermeende aanhangers van de Gülenbeweging. Ook de Turkse regering is minder geneigd te bewegen.

De couppoging bewijst wat Ankara betreft juist dat er een grote interne dreiging is. De anti-terreurwet zou hard nodig zijn om die de kop in te drukken. De Gülenbeweging wordt door Turkse autoriteiten als een terreurorganisatie beschouwd en op een lijn gesteld met onder meer Islamitische Staat.