Lula wacht proces, geen Spelen

Profiel Lula da Silva

De Braziliaanse oud-president wordt vervolgd voor het torpederen van een corruptieonderzoek.

Lula vertrok als president met een populariteit van 80 procent. Foto AFP / Yasuyoshi Chiba
Rio de Janeiro

Huilend van geluk vierde Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva (70) feest, toen negen jaar geleden werd bekendgemaakt dat Rio de Janeiro de Olympische Spelen in 2016 mocht organiseren. De toenmalige president had zich met hart en ziel ingezet om het internationale sportspektakel dat op 5 augustus voor het eerst op Zuid-Amerikaanse bodem wordt gehouden, binnen te slepen voor zijn land.

Maar nu het bijna zover is, valt er weinig meer te vieren voor Da Silva. De Braziliaanse justitie maakte vrijdag bekend dat de oud-president wordt vervolgd voor het opzettelijk torpederen van het onderzoek naar de grootste corruptiezaak in Brazilië: operatie Lava Jato (Wasstraat) rondom staatsoliebedrijf Petrobrás. Bij deze smeergeldaffaire zijn miljarden euro’s achterovergedrukt en middels een vernuftig netwerk verdeeld onder tientallen politici, grote bouwbedrijven en topfiguren binnen de oliemaatschappij. Er zitten al tientallen politici en zakenlui vast en het onderzoek is nog volop gaande.

Vluchten met privéjet

Lula da Silva was president van Brazilië tussen 2003-2010, de periode waarin het schandaal plaatsvond. De oud-president zou zelf, aldus Justitie, hebben geprobeerd samen met vijf andere prominente figuren het onderzoek naar het corruptieschandaal tegen te werken. Justitie baseert de beschuldigingen op de bekentenis van een voormalige senator van Lula’s arbeiderspartij, Delcidio do Amaral, die vorig jaar al werd gearresteerd en na een deal met Justitie een bekentenis aflegde in ruil voor strafvermindering. Lula zou betrokken zijn geweest bij een plan (dat mislukte) om te voorkomen dat de toenmalige CEO van staatsoliemaatschappij Petrobrás zou gaan praten, door hem te helpen het land te ontvluchten met een privévliegtuig. Lula ontkent en noemt het ‘verzinsels uit het brein van een fantast’.

Het is niet de eerste keer dat Lula in verband wordt gebracht met het omvangrijke corruptieschandaal, maar er gaat nu wel voor het eerst daadwerkelijk een proces tegen hem van start. Vorig jaar werd hij al beschuldigd van het aannemen van miljoenen dollars aan steekpenningen en afgelopen maart werd Lula da Silva in zijn woning in São Paulo opgepakt. Urenlang werd hij vastgehouden en verhoord om opheldering te geven over mogelijk uit corruptiegeld verkregen vastgoed.

De charismatische socialist Lula da Silva maakte tijdens zijn presidentschap faam door succesvolle armoedebestrijding in het grootste land van Latijns-Amerika, dat al eeuwenlang wordt geteisterd door grote sociale ongelijkheid. Lula, zelf afkomstig uit een arm en ongeletterd gezin, werkte als kind als schoenpoetser en leerde pas rond zijn twaalfde lezen en schrijven. Later werkte hij zich op als metaalwerker. Via de vakbond kwam hij in de politiek terecht en richtte hij de arbeiderspartij (PT) op. Onder zijn leiding groeide de Braziliaanse economie met percentages tot 7,5 procent en lukte het 40 miljoen Brazilianen uit extreme armoede te komen, onder meer door de toegang tot kredieten en de invoering van sociale gezinsuitkeringen.

Toen Lula in 2010 na twee termijnen plaatsmaakte voor zijn opvolger Dilma Rousseff, vertrok hij met een populariteit van bijna 80 procent. Maar nadat het grote corruptieschandaal naar boven kwam, waarbij zijn partij en zijn naam naar boven dreven, raakte zijn imago besmet. Lula’s opvolger Dilma Rousseff is na een zware machtsstrijd eerder dit jaar middels een afzettingsprocedure op non actief gesteld, waardoor zijn arbeiderspartij uit het machtscentrum verdween.

Nu de Olympische Spelen beginnen, is het wrang genoeg ‘vijand’ en interim-president Michel Temer die met de eer strijkt en niet Lula’s partij, die een cruciale rol speelde in de aanloop. Zo opende Temer dit weekend vol trots de nieuwe metrolijn, die speciaal voor de Spelen is aangelegd. Vorige week lieten Lula en ook de afgezette Rousseff al weten niet bij de openingsceremonie van de Spelen aanwezig te zijn, omdat ze niet in de schaduw willen staan van de man wiens machtsovername door hen wordt gezien als ‘staatsgreep’. Lula heeft nu twintig dagen de tijd om zijn verdediging voor te bereiden.