‘Er sterven meer mensen door te veel dan door te weinig door de keel’

Dat zei Antoine Bodar in de Volkskrant.

Foto Getty ©

De aanleiding

In de Volkskrant van 16 juli vertelde priester Antoine Bodar over zijn matige levensstijl, als mogelijke verklaring voor zijn jeugdige verschijning. Bodar (71) eet altijd zo weinig dat wanneer blijkt dat vrienden op hem zitten te wachten met eten „je alsnog bij ze kunt aanschuiven en nog wat kunt eten”. Bodar voegt eraan toe: „Er sterven meer mensen door te veel dan door te weinig door de keel.” We checken of er meer mensen overlijden door overmatig eten dan door honger.

Waar is het op gebaseerd?

De uitspraak blijkt een uitdrukking, die onder meer is terug te vinden in een spreekwoordenlijst op voedingonline.nl. Deze website geeft als bron voor zijn lijst meerdere naslagwerken, waaronder Van Dale spreekwoordenboek (2000). Als betekenis van deze uitdrukking wordt gegeven: „Onmatigheid in spijs en drank is schadelijk voor de gezondheid.”

En klopt het?

Ja, er is in de medische wetenschap een overweldigende consensus dat te veel eten (en te veel alcohol drinken) schadelijk is voor de gezondheid. Overgewicht verhoogt de kans op onder veel meer hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en verschillende soorten kanker, aandoeningen die het leven (sterk) kunnen bekorten.

Maar klopt het ook dat door overgewicht inmiddels meer mensen op de wereld sterven dan door ondervoeding? Dat ligt iets ingewikkelder.

Het vooraanstaande medische tijdschrift The Lancet presenteerde in april van dit jaar een zeer omvangrijk onderzoek aan lichaamsgewicht. Het artikel was een analyse van bijna 1.700 studies over 19,2 miljoen mensen in bijna 200 landen. Een conclusie die veel aandacht kreeg, luidde: voor het eerst zijn er meer te dikke dan te dunne mensen op de wereld. Van de mannen was in 2014 (het peiljaar) 10,8 procent te dik, en van de vrouwen 14,9 procent; goed voor ruim 900 miljoen aardbewoners. Van de mannen was 8,8 procent te dun, en van de vrouwen 9,7 procent; samen goed voor ongeveer 700 miljoen mensen op aarde.

Als maat geldt hierbij de zogeheten Body Mass Index (BMI), waarbij het lichaamsgewicht wordt gedeeld door de lichaamslengte in het kwadraat. Wie een BMI heeft van pakweg 20 tot 25, zit op een gezond gewicht. Wie boven de 25 zit, heeft overgewicht, terwijl iemand met een BMI boven de 30 als obees geldt. Wie een BMI van 16 of minder heeft, is ongezond mager.

Uit de gegevens over het lichaamsgewicht is niet makkelijk af te leiden hoeveel te dikke of te dunne mensen overlijden aan specifiek hun ongezonde gewicht. Medisch onderzoekers berekenen wel geregeld hoeveel een bepaalde factor – als gewicht – bijdraagt aan ziekte en sterfte. Zo’n complexe cijferexercitie is onder meer gedaan in de Global Burden of Disease-studie, die in 2012 werd gepubliceerd in The Lancet. Daarin staat dat op de lijst bedreigingen voor de gezondheid ondervoeding inmiddels is ingehaald door overgewicht. Aantallen doden worden niet genoemd, ook niet door de Wereldgezondheidsorganisatie die op haar website meldt dat het grootste deel van de wereldbevolking in landen woont waar „overgewicht en obesitas meer mensen doden dan ondergewicht”. In delen van Afrika en Zuid-Azië is honger wel nog steeds een enorm probleem; zo is in Bangladesh een kwart van de bevolking ondervoed.

Conclusie

Het aantal te dikke mensen overtreft het aantal te dunne mensen. Overgewicht is inmiddels een grotere bedreiging voor de gezondheid van de wereldbevolking dan ondervoeding. In de meeste landen sterven meer mensen door overgewicht dan door ondervoeding, maar niet in alle. We beoordelen de uitspraak als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt