Met je pistool in de collegezaal

Reportage Wapenbezit in de VS

Het conservatieve Texas staat het dragen van wapens op universiteiten toe. De linkse hoofdstad Austin verzet zich.

De toren in Austin, van waaruit Charles Whitman in 1966 zestien mensen doodschoot. Foto Getty
Austin

De universiteit van de Texaanse stad Austin ligt op een heuvel in het groen, rond een centraal plein met een klokkentoren. Je mag op de campus niet roken. Je mag er binnenkort wel met een pistool rondlopen. Een wet die het toestaat om een onzichtbaar verstopt handvuurwapen te dragen (‘concealed carry’) treedt deze maandag in heel Texas in werking.

De wet is de vervulling van een impliciete belofte die de in 2014 gekozen Republikeinse gouverneur Greg Abbott leek te doen, toen hij campagne voerde met een foto van een Bijbel en een vuurwapen onder het motto: „Twee zaken waarvan elke Amerikaan zou moeten weten hoe ze te gebruiken, maar die niet geleerd worden op school.”

Texas is niet de eerste Amerikaanse staat die wapens toelaat in collegezalen; in negen staten, waaronder Oklahoma en Utah, mag het al. Voorstanders vinden dat de universiteit er veiliger van wordt: studenten met een wapenvergunning zouden zich kunnen weren tegen een aanval. Tegenstanders wijzen op het gevaar van emotionele adolescenten die op campussen met geladen pistolen rondlopen. Ook denken ze dat de wet Texaanse universiteiten staf en studenten zal kosten.

Socioloog Harel Shapira, die aan de universiteit van Austin onderzoek doet naar de invloed van de wapenlobby op de Amerikaanse democratie, ziet de entree van wapens in zijn collegezaal met lede ogen aan. „De helft van de studenten is onder de 21, en mag geen vergunning. Slechts weinigen hebben er één. Ik denk dan ook niet dat de campus hier gevaarlijker of veiliger van wordt”, zegt hij. „Maar je kunt je afvragen wat het betekent als gemeenschappen die zijn gegrond op onderling vertrouwen en open uitwisseling van gedachten, zoals universiteiten, zich bewapenen. Vertrouwen maakt plaats voor angst en achterdocht.”

Depressieve adolescenten

In Amerika zijn vrijwel dagelijks schietpartijen. De laatste jaren vindt er ongeveer twee à drie keer per maand een plaats op of bij een universiteitscampus. Als er minder dan vijf doden vallen haalt zo’n schietpartij hoogstens het lokale nieuws. Anders is dat met de moord-zelfmoordpartijen die sommige depressieve adolescenten aanrichtten alvorens zelfmoord te plegen, zoals die op Virginia Tech in 2007, waarbij 33 doden vielen, of die in Roseburg, Oregon in 2015 (8 doden).

Voor wapenadepten zijn juist deze moordpartijen een argument om studenten te bewapenen. „Wie 21 is, kan in deze staat een cursus volgen, waarna hij een vergunning heeft om een wapen te dragen. Zo iemand weet hoe hij met wapens moet omgaan en is geen gevaar voor zijn omgeving,” zegt Michael Newbern van de landelijke vereniging van studenten voor ‘carry on campus’. (‘Carry’ of ’dragen’, is de term die in het wapendebat wordt gebruikt voor het continu dragen van een wapen.) „Maar laten we het dan nu hebben over de mensen die géén vergunning hebben. Nu ben ik op campus, waar ik het grootste deel van mijn tijd doorbreng, weerloos tegen criminelen. Terwijl het mijn grondwettelijk recht is me te verdedigen als zo iemand toeslaat.”

Verschanst in de klokkentoren

Ook de universiteit van Austin heeft zo’n moordpartij gekend. Op de ochtend van 1 augustus 1966 verschanste student Charles Whitman zich met een verzameling wapens bovenin de klokkentoren. In anderhalf uur vermoordde hij zestien mensen beneden op het plein en verwondde er 49.

„Wij hadden laatst een brandoefening”, zegt de 19-jarige Tara Johnson, een studente milieukunde. „We stonden met honderden studenten dicht op elkaar op het plein. Als er toen iemand was gaan schieten…” Johnson zegt dat ze zich in Austin een stuk veiliger zal voelen als haar medestudenten gewapend zijn. „Zodra ik 21 ben, ga ik zelf een vergunning aanvragen.”

Maar Johnson en Newbern zijn uitzonderingen aan de University of Texas, het hart wat wel ‘de volksrepubliek Austin’ wordt genoemd, de links-liberale hoofdstad van het Republikeinse Texas. Staf en de meeste van de 219.000 studenten moeten niets hebben van wapens in hun directe omgeving. Een hoogleraar nam ontslag. Vorige maand daagden drie hoogleraren de universiteit en de staat Texas voor de rechter. Ze vrezen niet langer zonder risico college te kunnen geven over, bijvoorbeeld, een in Texas gevoelig onderwerp als abortus.

Vrij academisch debat

„Aan de universiteit worden jongeren voor het eerst geconfronteerd met andere ideeën. Ze zijn in een emotionele levensfase. En ze staan onder grote stress”, zegt de advocaat van de drie, Max Renea Hicks, in zijn kantoor in het centrum van Austin. „Dus ik deel de zorg van de hoogleraren dat vrij academisch debat onder deze wet niet mogelijk is. Maar als hun advocaat vind ik het belangrijker dat de wet inconsistent is. Particuliere universiteiten hoeven zich er bijvoorbeeld niet aan te houden. En in het Tweede Amendement van de Amerikaanse grondwet, dat het recht op het dragen van wapens vastlegt, staat dat gewapende burgers een ‘well-regulated militia’ moeten zijn. Wij betogen dat wapenbezit in Texas niet goed gereguleerd is. Zodra je achttien bent, kun je hier een wapen kopen. Die vergunning is alleen nodig om het formeel overal mee naartoe te kunnen nemen. Wij zetten het Tweede Amendement dus voor het eerst in ter beperking van wapenbezit.”

De studentenvereniging voor campus-carry noemt de rechtszaak „lachwekkend” en „kansloos”. De openbare aanklager van de staat Texas acht hem „een belediging voor burgers die wapens dragen en daarmee gehoorzamen aan de wet”.

Het gemor in Austin is niet uniek. Conservatieve zuidelijke staten botsen in toenemende mate met hun progressieve steden. Zoals de staat North Carolina zijn hoofdstad Raleigh verbood een antidiscriminatiewet voor transgenders aan te nemen, met rechtszaken van stad tegen staat en vice versa tot gevolg, zo broeit nu in Texaanse steden het verzet. „Ze geven hoog op van individuele vrijheid, maar weigeren wapenvrije enclaves te accepteren”, zegt socioloog Shapira over het bestuur van de staat Texas. „Ze leggen ons hun levensstijl op.”

„Deze hele wet is een voorbeeld van de vergeefse strijd van Amerika’s verleden tegen Amerika’s toekomst”, zegt Richard Parker, columnist van de Dallas Morning News, die twee jaar geleden het boek Lone Star Nation, How Texas will Transform America publiceerde. „Geen staat in de VS die zo radicaal verandert als Texas. We hebben een razendsnelle urbanisatie en bevolkingsgroei, Austin groeide in tien jaar tijd met bijna 40 procent. Daarnaast verkleuren onze steden. In een stad als Austin is blank al niet meer in de meerderheid.” Jong, progressief en gekleurd Austin smeekt om goed onderwijs, goed transport en inperking van wapenbezit, zegt Parker. „Maar het Congres van Texas concentreert zich op de thema’s God, Guns en Gays. Ik voorspel dat Texas op zijn laatst in 2020 Democratisch is.”