Erdogan wil volledige controle leger

Nieuw decreet Om steun te krijgen voor een grondwetswijziging probeert de Turkse president de relatie met de oppositie te verbeteren.

President Erdogan ging vrijdag langs bij genten van een speciale eenheid van de Turkse politie in Ankara. Foto Kayhan Ozer/AP

President Erdogan heeft per decreet een begin gemaakt met verregaande hervormingen van de Turkse strijdkrachten. Zondag kregen president en premier de bevoegdheid de landmacht, luchtmacht en marine rechtstreeks bevelen te geven. Alle militaire academies werden gesloten en worden vervangen door een nog op te richten universiteit voor officieren.

De afgelopen dagen zijn ruim drieduizend militairen oneervol ontslagen, onder wie zo’n 40 procent van de generaals en admiraals. Een paar dagen geleden was de gendarmerie al onder het ministerie van Binnenlandse Zaken gebracht. Militaire ziekenhuizen vallen voortaan onder het ministerie van Volksgezondheid.

Lees ook deze longread over de Turkse president: De eeuwige straatvechter Erdogan

Doel is het leger geheel onder civiele controle te brengen. Onder de huidige, in opdracht van het leger na de coup in 1980 geschreven grondwet, heeft het leger een autonome positie. Het valt formeel onder de premier en president, maar die hebben in de praktijk niet het opperbevel.

Geheime dienst onder rechtstreeks bevel

Dat wil Erdogan veranderen. Alle strijdkrachten zouden onder direct bevel van het ministerie van Defensie moeten komen, de geheime dienst rechtstreeks onder bevel van de president. Ook zou het hoofd van de generale staf direct aan de president verantwoording moeten afleggen.

Daarvoor is een grondwetswijziging nodig. Het kan dus niet per decreet tijdens de noodtoestand, die op 23 juli van kracht werd. Tot het zover is, zal de civiele controle over het leger worden vergroot door meer leden toe te voegen aan de Hoge Militaire Raad, die besluit over benoeming en ontslag van hoge militairen.

Voor een grondwetswijziging is in het parlement steun nodig van een deel van de oppositie. Mede daarom probeert de Turkse regering sinds de coup de relatie met de politieke oppositie te verbeteren en de angst weg te nemen dat de poging tot staatsgreep wordt gebruikt om politieke tegenstanders uit te schakelen.

In dat licht maakte Erdogan vrijdagavond op een herdenking voor de slachtoffers van de staatsgreep een verzoenend gebaar. Hij laat eenmalig alle aanklachten vallen wegens het beledigen van de president. Het gaat om bijna tweeduizend rechtszaken.

De uitvoering daarvan is nog niet duidelijk. Advocaten moeten de aanklachten namens de president actief laten vallen. Een regeringswoordvoerder heeft nog niet gezegd of ook de aanklacht tegen de Duitse cabaretier Jan Böhmermann vervalt.