Merkel blijft zeggen: Wir schaffen das

Negenpuntenplan De vele nieuwkomers nopen tot extra maatregelen, zegt Merkel. Dat laten de recente terreuraanslagen zien. Maar: Duitsland kan het aan.

Angela Merkel na haar persconferentie in Berlijn. Foto Markus Schreiber / AP

Angela Merkel is vaak geprezen voor haar rationele, doordachte benadering, maar na de recente terreuraanslagen in Würzburg en Ansbach hadden veel Duitsers graag wat meer passie gezien.

In de reacties op haar persconferentie van donderdag, waarin ze vasthield aan haar ‘ Wir schaffen das’ van elf maanden geleden, overheerst de scepsis. Inhoudelijk: het negenpuntenplan dat haar antwoord is op de eerste terreuraanslagen op Duitse bodem die zijn opgeëist door Islamitische Staat, bevat nauwelijks iets nieuws, schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung. En Der Tagesspiegel: Merkel heeft geen plan.

Maar politiek belangrijker is misschien wel het verwijt dat ze onvoldoende heeft aangevoeld hoe onzeker het land is geworden door de recente aanslagen. De Süddeutsche Zeitung schrijft wat geïrriteerd over „de koele koningin van het pragmatische verstand”. Hetzelfde verwijt zit in het commentaar van de Berliner Zeitung: „De retoriek van de protestantse domineesdochter blijft zo onopgesmukt als de gebedsruimte van een gereformeerde kerk.”

Ik heb niet gezegd dat het een eenvoudige zaak zou zijn

Na de aanslagen van vorige week werd Merkel bekritiseerd omdat zij niet in het openbaar had gereageerd. Nu had ze haar vakantie even onderbroken om te zeggen dat het begrijpelijk was dat mensen bang en onzeker zijn geworden. „Maar ik blijf erbij dat angst niet de leidraad voor politiek handelen moet zijn.”
Dat een Afghaanse of Pakistaanse vluchteling vorige week maandag vier mensen zwaar verwondde met messteken in een trein in Würzburg, en dat een Syriër vijftien mensen verwondde bij een zelfmoordaanslag in Ansbach, zondag, waren „barbaarse daden” waarmee de daders het land „bespotten” dat hen heeft opgenomen, zei Merkel. Maar toch kan dat geen reden zijn om het principe van gastvrijheid voor vluchtelingen op te geven. Duitsland is een sterk land en kan ook de terreurdreiging aan, was haar boodschap.

Daarbij verwees de bondskanselier nadrukkelijk naar haar ‘Wir schaffen das’ van augustus 2015: „Ik heb elf maanden geleden niet gezegd dat het een eenvoudige zaak zou zijn […] Maar ik ben er nu net als toen van overtuigd dat wij het voor elkaar krijgen om aan onze historische opgave, en dit is een historische test in tijden van globalisering, recht te doen. Wir schaffen das, en we hebben voor het overige in de afgelopen elf maanden al zeer, zeer veel voor elkaar gekregen. We zullen ook de nieuwe uitdaging, die met de term ‘islamitische terreur’ te beschrijven is, klaren.”

De terreurdreiging is niet pas ontstaan na 4 september vorig jaar, zei Merkel, toen Duitsland de grenzen opende voor duizenden migranten die in Hongarije waren gestrand en daarmee de indruk wekte van een welkomscultuur zonder beperkingen.

Angst moet niet de leidraad voor politiek handelen zijn

Toch heeft de Grote Coalitie van Merkels CDU en de sociaal-democratische SPD de afgelopen maanden al een aantal maatregelen genomen om het beeld dat iedereen welkom is, bij te stellen. Mede door het akkoord tussen de EU en Turkije komen er nu aanzienlijk minder migranten. Op de vraag of ze wilde voorkomen dat er weer ruim een miljoen mensen zouden komen, zoals vorig jaar, zei Merkel: „Natuurlijk is dat mijn bedoeling’’, want anders zou je mensensmokkelaars in de kaart spelen.

Na de aanslagen zijn wel extra maatregelen nodig om de veiligheid van burgers te blijven garanderen, zei Merkel. Zo erkende ze impliciet dat de komst van grote aantallen migranten specifieke problemen met zich meebrengt. Haar negenpuntenplan voorziet onder andere in betere registratie van nieuwkomers en versimpeling van de uitzettingsprocedure.

Vasthouden aan een aangepaste versie van ‘Wir schaffen das’ betekent een risico voor Merkel. De SPD steunt haar, maar de Beierse zusterpartij van Merkels CDU kwam drie uur voor haar persconferentie met een plan voor hardere maatregelen. De recente aanslagen voeden de groeiende onvrede over Merkels vluchtelingenbeleid. Een eerste test komt bij deelstaatverkiezingen op 4 september in Mecklenburg-Voorpommeren. Volgend najaar zijn er nationale verkiezingen. Is Merkel dan weer kandidaat? „Dat zal ik op een passend moment zeggen, en dat is niet nu.”