Melancholiek en mystiek componist

Necrologie Einojuhani Rautavaara (1928-2016)

Beroemdste en belangrijkste componist van Finland sinds Sibelius.

©

In zijn studeerkamer hing een ingelijst aanbevelingstelegram van Sibelius, uit 1955. Het was naar verluidt een van de meest trotse bezittingen van Einojuhani Rautavaara, die zelf de belangrijkste en beroemdste Finse componist werd van zijn generatie, de meest geliefde ook na Sibelius (1892-1957). Rautavaara is woensdag overleden aan de complicaties van een operatie. Hij werd 87 jaar.

Muziek wijzer dan jij

Rautavaara werd in 1928 in Helsinki geboren. Hij studeerde onder meer aan de Sibelius-Akademie (waaraan hij later zelf vele jaren doceerde) en, na de aanbeveling van Sibelius, aan Juilliard in New York en bij Copland in Tanglewood (1955). Dat was tevens het jaar waarin zijn muziek voor het eerst internationaal de aandacht trok.

Hij was aanvankelijk gefascineerd door het modernisme: hij benutte twaalftoonstechnieken bijvoorbeeld in zijn Derde symfonie (1961). Maar ook dat werk klinkt vooreerst als een bruckneriaanse ode aan de romantiek. En al snel liet Rautavaara het serialisme helemaal los. Rautavaara’s oeuvre was divers en omvat schubertiaanse liederen naast mystiek aandoend minimalisme (Missa a cappella) en neo-romantische orkeststukken. Mystiek was hoe dan ook een belangrijke factor, zozeer zelfs dat hij zichzelf eerder als de „vroedvrouw dan de moeder” van zijn eigen muziek beschouwde. Hij onderwees zijn studenten ook in die geest: „Probeer nooit je muziek je wil op te dringen, want muziek heeft haar eigen wil. Luister daarnaar. De muziek zelf is veel wijzer dan jij.”

Glimp van de eeuwigheid

Bekend werden zijn Zevende symfonie, Angel of Light en zijn ‘concert voor vogels en orkest’, de Cantus Arcticus – een toegankelijk, typerend werk met warme orkestrale stromen, elegische lage strijkers, kleurrijke orkestratie en melancholieke melodievoering – hier doorkliefd door een breed palet aan snaterende en koerende vogelgeluidjes. Muziek was voor hem pas groots als de luisteraar ‘er een glimp van de eeuwigheid in opvangt’. Rautavaara componeerde veel in opdracht, met de uitvoerenden al in gedachten. Recente voorbeelden zijn Incantations voor percussionist Colin Currie (2008), Towards the Horizon voor cellist Truls Mork (2008-09) en Summer Thoughts (2008) voor violiste Midori. Hij schreef ook zeven opera’s, vaak over de tweestrijd tussen waanzin en genie. Eén ging er over Van Gogh (Vincent, 1987) en een over Raspoetin (2003). Hij bleef tot het laatst actief: de wereldpremière van zijn werk Fantasy voor viool en orkest staat gepland voor komend seizoen.