Klimaatoorlog = etnische verdeeldheid + hitte

Vergroot klimaatverandering de kans op oorlog? Opwarming van de aarde zou in ecologisch kwetsbare gebieden strijd om schaarse hulpbronnen in de hand werken. Vier Duitse klimaatwetenschappers laten nu zien dat natuurrampen geen rechtstreekse invloed hebben op het ontbranden van gewapende conflicten, maar dat de samenhang afhankelijk is van een derde factor: de mate van etnische verdeeldheid (PNAS, 25 juli).

Klimaatverschijnselen, zoals langdurige droogten, speelden een belangrijke rol bij de ineenstorting van complexe samenlevingen in het verleden. Historische voorbeelden zijn het Akkadische Rijk (2350-2150 v.Chr.) en de stadstaten van de Maya’s (200-900 AD). Toch was het niet zozeer de klimaatverandering zelf, maar de kwetsbaarheid van maatschappijen voor de gevolgen ervan, die leidde tot sociale spanningen, gewapende conflicten en ineenstorting.

Uit eerder – omvangrijk – onderzoek bleek al dat armoede, sociale ongelijkheid, zwak bestuur, een voorgeschiedenis van conflicten en – vooral – etnische verdeeldheid bijdragen tot gewapende conflicten in hedendaagse samenlevingen. De Duitse onderzoekers onder leiding van de klimaatwetenschapper Carl-Friedrich Schleussner denken dat vooral etnisch verdeelde samenlevingen risico lopen. Zij toetsten deze hypothese aan de hand van databestanden over (burger)oorlogen en natuurrampen in de periode 1980-2010. Ze keken daarbij of gebeurtenissen statistisch significant samenvielen.

Wereldwijd, zo bleek, brak 9 procent van de gewapende conflicten in de onderzochte periode uit na of tijdens hittegolven en droogten. Tegelijkertijd bleek dat in etnisch sterk verdeelde samenlevingen 23 procent van de gewapende conflicten die in deze periode uitbraken samenviel met dergelijke natuurrampen. De onderzoekers vonden geen bewijs dat rampzalige klimaatverschijnselen de rechtstreekse oorzaak zijn van gewapende conflicten. Wel dat deze gebeurtenissen in etnisch sterk verdeelde samenlevingen een veel ontwrichtender uitwerking hebben.

Dat geeft te denken, want enkele regio’s in de wereld die het vatbaarst zijn voor conflicten, zoals Noord- en Centraal-Afrika en Centraal-Azië, zijn zeer kwetsbaar voor door de mens veroorzaakte klimaatverandering én worden gekenmerkt door diepe etnische scheidslijnen.