‘Gewoon eerlijk zeggen: Europa is goed voor ons’

Interview Jos Baeten, bestuursvoorzitter ASR

Onder zijn leiding ging verzekeraar ASR naar de beurs. Baeten sluit niet uit dat verzekeraars kunnen omvallen. „Harde keuzes zijn nodig.”

ANP / Robin van Lonkhuijsen

Het begon zo lekker. Na acht jaar in staatshanden te zijn geweest, ging verzekeraar ASR op vrijdag 10 juni succesvol naar de beurs. In de eerste handelsuren steeg de koers, om de rest van de dag stabiel te blijven. Een beursgang volgens het boekje.

Bestuursvoorzitter Jos Baeten was een gelukkig man. Hij had lang uitgekeken naar de dag waarop ASR (3.300 werknemers, 53 miljard euro balanstotaal) weer zelfstandig zou worden. In 2008 moest de overheid de Nederlandse onderdelen van Fortis nationaliseren, waaronder ASR, nadat Fortis in problemen was gekomen door de kredietcrisis.

Het is een knappe prestatie. Verzekeraars hebben het moeilijk. Ze hebben last van de extreem lage rente, klanten willen nauwelijks nieuwe polissen kopen, er dreigen miljardenclaims wegens de woekerpolisaffaire. Dat maakt verzekeraars niet bepaald de meest aantrekkelijke beleggingen. Maar in de dagen daarna verandert het beeld enigszins. RTLZ meldt dat een van de zakenbanken die betrokken was bij de beursgang voor enkele tientallen miljoenen aandelen heeft opgekocht om te voorkomen dat de koers zou inzakken. Er is onrust ontstaan op de beurzen en beleggers lozen hun aandelen in met name financiële instellingen. Als onzekerheid zich meester maakt van beleggers, keren die vaak banken en verzekeraars als eerste de rug toe.

Het is vervelend voor ASR, dat zich de afgelopen jaren probeerde te onderscheiden van concurrenten door een naar eigen zeggen veel conservatiever en robuuster financieel beleid. De kapitaalbuffers van ASR behoren tot de hoogste in de sector. Die buffers zijn een maatstaf voor de financiële soliditeit. ASR kun je zien als de ABN Amro onder de verzekeraars: beleggers moeten er geen al te gekke dingen van verwachten, niet in positieve zin, maar ook niet in negatieve.

Desondanks komt de aandelenkoers onder druk te staan. De prijs van het aandeel staat nu zo’n 2 euro onder de introductieprijs. Bij andere verzekeraars zijn de klappen overigens veel erger geweest. De laatste paar weken is het aandeel weer redelijk stabiel.

Jos Baeten sluit het omvallen van een verzekeraar niet uit en concurrenten moeten volgens hem „harde keuzes” maken. Voor wie denkt dat buitenlandse partijen met goedgevulde zakken redding kunnen bieden heeft hij een advies: leer elkaar eerst kennen, anders kom je „van een koude kermis thuis”.

Wat ging er mis na de beursgang?

„Niets! Wij zijn op een uitermate grillig moment naar de beurs gegaan. Dat had te maken met het Britse referendum dat twee weken later werd gehouden. Dat veroorzaakte onrust onder beleggers. Bij alle beursgangen kunnen zakenbanken aandelen inkopen om de koers te stutten, als dat nodig is. Dat is heel normaal.”

Maar de mate waarin verschilt, nietwaar?

„De onrust onder beleggers had niets te maken met ASR zelf. Er was algemene onrust in de markt.”

Wat vonden beleggers zo eng?

„Er was – en is – vooral onzekerheid over de gevolgen van een Brexit. Wat betekent die voor de economische groei in Europa? Wat betekent die voor de politieke stabiliteit? Als beleggers onzeker worden, wijken ze uit naar ‘veilige havens’, staatsobligaties bijvoorbeeld. Dat drukt de rente en dat is zijn algemeenheid niet goed voor verzekeraars. Dan zie je dat aandelenkoersen onder druk komen te staan.”

De economische vooruitzichten zijn somber. Sommige experts zeggen dat we nog dieper zullen wegzakken in het moeras. In het beste geval modderen we langer door. Baart u dat zorgen?

„Wat mij zorgen baart is of de politiek hier duidelijk mee omgaat. Er is leiderschap nodig. Je ziet politici die in eigen land zeggen dat ze de EU niks vinden, maar zich in Brussel juist inspannen voor meer Europa. Dat maakt mensen onzeker. Én kritisch. Zeg gewoon eerlijk: Europa is goed voor ons. Mensen zijn veel te intelligent om voor de gek gehouden te worden.”

Wat betekent dat voor verzekeraars?

„Bij ASR hebben we sinds de nationalisatie altijd gezonde buffers gehad. Zelfs op momenten dat de financiële markten het slecht deden. Dat komt door keuzes die we hebben gemaakt. Wij hebben ons bijvoorbeeld in een vroeg stadium ingedekt tegen een dalende rente. Als de rente lange tijd laag blijft, moeten verzekeraars harde keuzes maken. Wij kozen ervoor om soms geen nieuwe polissen te verkopen, omdat we geen concurrerende garanties konden afgeven. Als je dat toch doet, neem je risico’s waarvan ik me afvraag of die verantwoord zijn.

„Als je eenmaal in de spiraal naar beneden zit, kom je er bijna niet uit. De toezichthouder gaat eisen dat je minder risico’s neemt met het beleggen van premies van polishouders. Maar daardoor maak je ook minder beleggingsrendement en wordt het probleem juist groter.”

Moeten polishouders zo langzamerhand rekening gaan houden met kortingen op hun uitkeringen?

„Ik durf geen uitspraken te doen voor anderen. Ik zie wat jij ziet, ik lees de rapporten. Voor klanten van ASR durf ik hartgrondig ‘nee’ te zeggen.”

Veel polishouders beseffen helemaal niet dat hun verzekeraar kan omvallen. Bij Vivat was het niettemin bijna gebeurd, onthulde NRC onlangs. Wordt het geen tijd dat de sector klanten gaat waarschuwen?

„Toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) kijkt door deze bril. Dat is ook haar rol. Ik begrijp haar waarschuwingen. Mijn algemene beeld is dat je de sector zo tekortdoet, maar dat niet uit te sluiten valt dat er partijen zijn waarvoor dit geldt. Misschien kleinere verzekeraars. Gelukkig zit DNB nu veel korter op de bal en zij heeft minder schroom om in te grijpen.”

Er zijn twee zwakke broeders: Vivat en Delta Lloyd. Die eerste was zoals gezegd bijna failliet. De tweede werd vorig jaar door allerlei problemen een speelbal op de beurs. Waar zitten er nog meer lijken in de kast?

„Je begrijpt dat ik daar geen uitspraken over kan doen. Als ik op jouw stoel zat zou ik die vraag ook stellen. Maar als jij op mijn stoel zat zou je hem ook zo beantwoorden.”

Sluit u uit dat er een grote verzekeraar onderuitgaat?

„Volgens mij moet je dingen nooit uitsluiten. Maar ik verwacht het niet omdat DNB er nu veel dichter op zit.”

Aziatische partijen zien kansen in de problemen van Nederlandse verzekeraars. Het Chinese Anbang kocht Vivat vorig jaar voor 1 euro, Fubon uit Taiwan heeft een stevig belang genomen in Delta Lloyd. U bent sceptisch over die Aziatische partijen, hè?

„Ik ben over geen enkele partij sceptisch vanwege het werelddeel waar ze vandaan komen. Ik probeer wel altijd te begrijpen met welk doel en welke visie een bedrijf in je investeert. Als ik denk dat hun strategie niet past bij die van ons en niet in het belang is van de klant, ben ik sceptisch.”

De Chinese manier van zakendoen is anders dan de Nederlandse. Dat zag je bij Vivat. Na de overname ontstond er ruzie tussen de Nederlandse leiding en de Chinezen over geld en macht. Er was een botsing van culturen.

„De kunst van het runnen van een bedrijf in Nederland is dat de belangen van verschillende betrokkenen – de werknemers, de klanten, de aandeelhouders bijvoorbeeld – in evenwicht zijn. Als een aandeelhouder snapt dat het hier zo werkt en daar rekening mee houdt, kan het goed uitpakken.

„Er is misschien te weinig aandacht voor dit soort dingen geweest voor de overname. Het is net als met trouwen: het is belangrijk dat je elkaars drijfveren kent en begrijpt hoe je in elkaar zit vóórdat je voor elkaar kiest.”

Het was een te snel huwelijk?

„Laat ik het zo zeggen: ik snap dat jij die conclusie trekt, maar ik moet die maar even niet trekken – hoewel ik haar ook niet hard zal tegenspreken. Het voelt in ieder geval als een situatie waarbij ze onvoldoende aan elkaar gesnuffeld hebben.”

Minister Dijsselbloem, die Vivat verkocht, nam het op voor Anbang na de ophef. Onderschat hij de risico’s van het zakendoen met Chinezen?

„Ik weet het niet. Ik geloof oprecht dat hij een zeer intelligente minister is. Maar ik ken zijn overwegingen niet.”

Ik begrijp dat het gevoelig ligt.

„Ja, maar ik heb hem er nooit over gesproken dus misschien is het dan verstandiger als ik er geen uitspraken over doe.”

Zijn wij als land naïef in dit soort dingen?

„Je moet altijd beginnen met: kan ik een langjarige relatie opbouwen met een buitenlandse partij gegeven de cultuurverschillen? Als het antwoord ja is, dan prima. Er zijn voorbeelden waar het buitengewoon goed gaat. Maar als je met elkaar begint zonder die vraag gesteld te hebben, kun je van een koude kermis thuiskomen.”

ASR heeft ook gekeken naar een overname van Vivat, maar haakte af omdat het daarmee zo slecht ging. Heeft u achteraf weleens gedacht: misschien hadden we het toch moeten doen? In het belang van de BV Nederland?

„Dat dilemma hebben wij zeker gehad. Maar op een gegeven moment stel je vast: dit is niet goed voor onze polishouders. Wat is dan belangrijker? Het landsbelang of het klantbelang? Als raad van bestuur is het onze taak om te kiezen voor het laatste.”

Uit documenten van het ministerie die NRC met een beroep op de Wet openbaarheid bestuur opvroeg, blijkt dat Dijsselbloem beducht was om industriepolitiek te bedrijven. Is Nederland hierin te braaf?

„Stel dat ASR onder dwang ‘ja’ had gezegd en de groep polishouders voor wie problemen dreigden werd ineens twee keer zo groot. Wat dan? In zulke situaties zegt iedereen: dit moet je doen. Maar als het dan verkeerd uitpakt, zeggen diezelfde mensen: ja, dat had je ook niet moeten doen, hè! Dat spel snap ik intussen ook heel goed.”