Vasthouden aan ‘Wir schaffen das’ betekent politiek risico voor Merkel

Persconferentie Bondskanselier Merkel erkent dat het grote aantal nieuwkomers extra veiligheidsmaatregelen nodig maakt. Maar: Duitsland kan het aan. Het principe van gastvrijheid voor vluchtelingen staat niet ter discussie.

Foto AP / Markus Schreiber

Ook al zijn de recente terreuraanslagen in Würzburg en Ansbach „barbaarse daden” waarmee de daders het land bespotten dat hen heeft opgenomen, zij kunnen de reden niet zijn om het principe van gastvrijheid voor vluchtelingen op te geven, stelt Angela Merkel. Duitsland is een sterk land en kan het aan.

Op een persconferentie donderdag waarvoor zij haar vakantie onderbrak, verwees de bondskanselier naar haar ‘Wir schaffen das’ van augustus 2015:

„Ik heb elf maanden geleden niet gezegd dat het een eenvoudige zaak zou zijn […] Maar ik ben er nu net als toen van overtuigd dat wij het voor elkaar krijgen om aan onze historische opgave, en dit is een historische test in tijden van globalisering, recht te doen. Wir schaffen das, en we hebben voor het overige in de afgelopen elf maanden al zeer, zeer veel voor elkaar gekregen. We zullen ook de nieuwe uitdaging, die met de term islamitische terreur te beschrijven is, klaren.”

Zowel de Afghaanse of Pakistaanse vluchteling die vorige week maandag vier mensen zwaar verwondde met messteken in een trein in Würzburg, als de Syriër die vijftien mensen verwondde bij een zelfmoordaanslag in Ansbach, zondag, lieten zich inspireren door Islamitische Staat.

Lees ook wat onze correspondent schreef na de aanvallen: Duitsland wordt op de proef gesteld

Het probleem van de terreurdreiging is niet pas ontstaan na 4 september vorig jaar, zei Merkel, toen Duitsland de grenzen opende voor duizenden migranten die in Hongarije waren gestrand en daarmee de indruk wekte van een welkomstcultuur zonder beperkingen.

Er komen al minder migranten

De afgelopen maanden heeft de Duitse coalitie van Merkels CDU en de sociaal-democratische SPD al een aantal maatregelen genomen om het beeld dat iedereen welkom is, bij te stellen. Mede door het akkoord tussen de EU en Turkije komen er nu aanzienlijk minder migranten. Op de vraag of ze wilde voorkomen dat er weer ruim een miljoen mensen zou komen, zoals vorig jaar, zei Merkel: „Natuurlijk is dat mijn bedoeling” , want anders zou je mensensmokkelaars in de kaart spelen.

Na de aanslagen zijn er wel extra maatregelen nodig om de veiligheid van burgers te blijven garanderen, zei Merkel. Het was een impliciete erkenning dat de komst van grote aantallen migranten specifieke problemen met zich mee brengt. Ze presenteerde hiervoor een negenpuntenplan. Dat voorziet in betere registratie van nieuwkomers, meer samenwerking met buitenlandse inlichtingendiensten, versimpeling van de procedure voor uitzetting, meer politie, een speciale afdeling om versleutelde internetcommunicatie te controleren, en een systeem om snelle radicalisering onder vluchtelingen, nieuwe en al aanwezige, te signaleren.

Na aanslagen van vorige week, de eerste in Duitsland die door Islamitische Staat zijn opgeëist, was Merkel bekritiseerd omdat zij niet in het openbaar had gereageerd. Het is begrijpelijk dat mensen bang en onzeker zijn geworden, zei ze. „Maar ik blijf erbij dat angst niet de leidraad voor politiek handelen moet zijn.”

De grenzen tussen binnen- en buitenlandse veiligheid zijn niet meer zo duidelijk te trekken. „We weten, zeker sinds de aanslagen in Parijs, dat ook IS vluchtelingenstromen benut om terroristische krachten binnen te sluizen”, zei Merkel. „We moeten al deze wegen controleren en ook met het gevaar van terrorisme leven.”

Vasthouden aan een aangepaste versie van ‘Wir schaffen das’ betekent een politiek risico voor Merkel. De SPD steunt haar, maar de Beierse zusterpartij van Merkels CDU kwam drie uur voor haar persconferentie met een plan voor hardere maatregelen. De Süddeutsche Zeitung schreef dat de recente aanslagen net als de massa-aanrandingen en -verkrachtingen op Oudjaarsavond in Keulen en Hamburg tot een omslag bij de kiezers kunnen leiden. Een eerste test komt bij deelstaatverkiezingen op 4 september in Mecklenburg-Voorpommeren. Volgend najaar zijn er nationale verkiezingen. Is Merkel dan weer kandidaat? „Dat zal ik op een passend moment zeggen, en dat is niet nu.”