Je eigen wereld met andere ogen zien

Aan boord van een elektrobootje op de Amstel vraagt de 15-jarige Polina me ineens of ik ook weleens voor verrader van het vaderland ben uitgemaakt. Het overkwam haar, nadat ze het op school in Moskou had opgenomen voor een Oekraïens klasgenootje dat gepest werd. „En ze zeggen ook dat ik van de vijfde colonne ben.”

Polina is met haar ouders Sasja en Joelia, twee moderne Russen van halverwege de dertig, bij me op bezoek. En zoals altijd als we elkaar treffen, laten ze me zien hoezeer hun land van het mijne verschilt.

Wat hun vooral opvalt, is dat in Nederland alles zo keurig op orde is. „Die wegen van jullie zijn nog veel beter dan die in Duitsland, om over de onze maar te zwijgen”, zegt Sasja, die voor de gelegenheid een BMW heeft gehuurd, waarmee hij vanuit Keulen naar Amsterdam is gereden. Die BMW is hun enige luxe. „Deze tien dagen zijn onze vakantie dit jaar”, zegt Joelia. „Vorig jaar konden we nog naar Sicilië. Maar door de sancties is Europa voor ons veel te duur geworden. De roebel is buiten Rusland niets meer waard.”

Aan stuurboord wijs ik hen op het bescheiden rijtjeshuis van een bekende multimiljonair. „Wat!”, zegt Sasja. „Woont zo iemand niet in een park met een grote muur eromheen?”

We worden ingehaald door een motorsloep met twee gespierde, halfnaakte mannen aan het roer. Op de boeg wappert de regenboogvlag, die ook aan veel gevels langs onze route hangt. „Is de Canal Parade al begonnen?”, vraagt Sasja. „Homo’s lopen in Moskou niet zo met hun geaardheid te koop als tijdens die optocht over het water”, zegt Joelia. „Het zou hun zaak alleen maar kwaad doen.”

Dan vertelt Sasja dat hij sinds twee jaar een verschoven nekwervel heeft, die hem permanent kwelt. En omdat hij de artsen in eigen land niet vertrouwt, en zoals veel Russen geen ziektekostenverzekering heeft, is hij naar Israël gegaan voor een operatie. „Hoe is dat bij jullie geregeld als je echt iets krijgt?”, vraagt hij.

Polina neemt het roer over. Ze vertelt dat ze een boek van Svetlana Alexijevitsj heeft gelezen over de kernramp bij Tsjernobyl. „Ze is mijn grote voorbeeld”, zegt ze.

Haar grootvader, die als ingenieur op een kerncentrale in de buurt van Tsjernobyl heeft gewerkt, weigert om met haar over die tijd te praten. „Hij kijkt alleen maar naar de toekomst”, zegt Polina. „En als ik doorvraag, noemt hij me een oppositieactivistje.”

„Wat wil je”, zegt Joelia. „Hij kijkt de hele dag naar de staatstelevisie en dan ga je alle onzin wel geloven die je daar krijgt voorgeschoteld. Ik houd soms mijn hart vast over de toekomst van mijn land.”

Michel Krielaars (m.krielaars@nrc.nl) vervangt Tom-Jan Meeus in de wisselcolumn met Jannetje Koelewijn.