In de huid van de man met het leren jasje

Lichting 2016

Honderden kunstenaars studeerden weer af deze zomer. Wie springt eruit? Vandaag Jaap Hentenaar van de Artez in Arnhem.

Voor zijn examenwerk Serendipity volgde Jaap Hentenaar maandenlang een onbekende man in Arnhem. Hij exposeerde meer dan honderd foto’s en een kopie van diens kleding. Foto’s Jaap Hentenaar

Je zal die man in het bruine leren jasje en blauwe spijkerbroek maar zijn. Maanden is hij achtervolgd door een kunststudent zonder er iets van te merken. Die student kocht zelfs net zo’n bril als die man droeg, net zo’n broek en net zo’n leren jasjes en liet zijn vrienden dat aantrekken en filmde ze dan.

Toevallig geluk

Nu hangt de man op de expositie in het Rietveldgebouw van de Artez Academie langs de Rijn in Arnhem. Serendipity, heeft Jaap Hentenaar het kunstproject genoemd, wat zoiets betekent als ‘toevallig geluk’. Op een wand met meer dan honderd kleine foto’s staat de man in het leren jasje, keer op keer gespot op straat, op een bankje, in winkels, ’s avonds en overdag. Zelfs krantlezend op een bank in een woonkamer.

Op de foto’s is de gestalkte man zogenaamd onherkenbaar, omdat Hentenaar een witte stip op zijn gelaat heeft geplakt. Een beetje in navolging van de Amerikaanse kunstenaar John Baldessari die hij bewondert. Maar Baldessari plakt de anonimiserende witte stippen meestal op foto’s die hij ergens gevonden heeft. Maar ondanks de stippen: hoeveel mannen in korte bruine jasjes, spijkerbroek en met een metalen pilootachtige bril, lopen er rond in Arnhem?

Jaap Hentenaar gaat nog een stap verder in zijn artistieke ‘obsessie’. Onder een hoge glazen stolp presenteert hij op de expositie een bril zoals de man droeg, alsof het een reliek is. Er staat ook een etalagepop die het bruine leren jasje draagt.

Stalker

Jaap Hentenaar (24), die afstudeerde als docent Beeldende Kunst en Vormgeving, kent de man niet. Hij schat zijn leeftijd tussen de vijftig en zestig, maar wie de man in het bruine leren jasje is, of hij werkeloos of arbeidsongeschikt is, dat boeit hem niet, zegt Hentenaar. „Ik wil juist dat hij anoniem blijft.”

Waarom? „Sinds week 1 dat ik in Arnhem woonde viel hij me op. Hij is een stereotiepe man die in eerst instantie niet opvalt, maar na een paar keer wordt hij bijzonder. Hij kijkt zo belangstellend om zich heen, zo anders dan alle andere mensen op straat. Ik wilde een mythe opbouwen rond de man. Ik ging hem daarom als een stalker volgen. Ik wil niet weten wie hij is of kan zijn. De vragen die ik oproep zijn de kunst.”

Er hangt op de expositie een koptelefoon waarop je Hentenaars vrienden en medekunstenaars over de man hoort speculeren. „Eén van hen zei eens op straat ‘hallo’ tegen de man”, vertelt Hentenaar. „En toen zei de man dat terug. Dat was spannend.”


Zelf op de foto

Maar kun je iemand onopgemerkt fotograferen die in een kamer op de bank een krant leest? Die achter je de trap opkomt? Die tien meter voor je op een zandvlakte bij een bos loopt? Die je van dichtbij door een open autoraam fotografeert?

„Die foto op de bank ben ik zelf”, zegt Jaap Hentenaar. „Ik heb ook als de man door de stad rondgelopen en me laten fotograferen. In de fotoreeks zit soms geënsceneerd beeld. De man staat op 60 tot 70 procent van de 120 foto’s aan de wand. Ik hang ertussen door.”

Jaap Hentenaar wil door in de kunst en heeft een goed bijbaantje bij Luxor live in Arnhem dat dat mogelijk maakt. Maar na zijn docentenopleiding wil hij ook graag het onderwijs in. „Ik heb op de middelbare school les gehad van twee docenten die me heel erg hebben geïnspireerd. Zij namen een drempel weg door te zeggen dat je lelijke kunst kunt maken: de didactiek van de lelijkheid. Zo wil ik ook werken. Werken met leerlingen beschouw ik als een soort kunst maken.”