‘Het leek wel alsof ze Risk speelden met vrienden’

Interview Christiaan Triebert

Een Nederlandse student reconstrueerde aan de hand van Whatsappjes de mislukte coup in Turkije. Hoe deed hij dat?

Christiaan Triebert (25), student. ©

Vanachter een laptop in de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur heeft masterstudent Conflict Studies Christiaan Triebert (25) het verloop van de mislukte staatsgreep in Turkije gereconstrueerd. Zijn belangrijkste bron waren Whatsappberichten uit de groep daders, die de dag na de coup via Twitter werden verspreid.

Bekijk ook de WhatsApp-berichten van de coupplegers: ‘Stoppen we?’, eindigt de coupchat

Triebert legde voor zijn reconstructie ieder bericht naast zoveel mogelijk andere bronnen. Het leverde een fascinerend verslag op van het chaotische verloop van de vrijdagavond. Legerofficieren meldden elkaar in de groep dat ze op burgers lieten schieten of vast zaten in het verkeer. „Heel surrealistisch”, zegt Triebert in een interview via Skype. „Alsof iemand Risk zit te spelen met vrienden, maar eigenlijk orders via een app geeft.”

Het onderzoek kostte je bijna een week. Waarom heb je hier tijd in gestoken?

„Ik ben aangesloten bij onderzoekscollectief Bellingcat dat open bronnenonderzoek doet. We leven in een tijdperk waarin veel beschikbaar is, maar informatie verspreid en verbrokkeld is. Alles is zo vluchtig. Het is heel interessant om gebeurtenissen te analyseren door links te leggen in al die hooibergen aan beschikbare informatie. Iedereen kan dat vervolgens verifiëren en nagaan of de conclusies kloppen.”

Hoe ben je te werk gegaan?

„Die Whatsappconversatie werd veel gedeeld via sociale media. Dat was de lead. Die heb ik eerst gewoon uitgetypt. En de namen nagezocht die erbij stonden. Toen had ik een redelijk overzicht, maar behalve güle güle (dag!) spreek ik geen Turks. Bellingcat heeft geen budget voor vertalers. Een meisje dat ik via Twitter vond bood aan alles te vertalen. Dat heeft ze een week lang iedere avond na haar werk gedaan. Ze verdient veel krediet voor dit verhaal.”

„Ik heb steeds geprobeerd te verifiëren wat zij mij stuurde in andere open bronnen. Met advanced Twitter search kun je bijvoorbeeld op tijd en locatie zoeken. Of je gebruikt kernwoorden uit een bericht om verder te gaan. Een voorbeeld: er was een bruiloft waar veel hoge officieren waren en waar een helikopter heen werd gestuurd. Ik kwam via Twitter en Instagram op de profielen van het bruidspaar en via hen weer bij mensen die video’s en foto’s hadden gepost van hoe die helikopter op een parkeerplaats landde. Dan heb je tijd en plaats.”

De bronnen waren in het Turks al beschikbaar. Wekt het vertrouwen dat je niet Turks bent?

„Het draagt bij. Er is veel argwaan tegen gevestigde media. In Nederland helaas al. In Turkije, waar de persvrijheid flink beperkt is, nog meer. Er is veel te doen om wie er achter die coup zit. Daarbij wordt ook gejaagd op journalisten (Turkije heeft arrestatiebevelen voor bijna honderd journalisten uitgevaardigd, red.).”

„Ik vind het zorgelijk dat er geen midden meer is in Turkije. Je wordt gelijk in een kamp ingedeeld. De ene dag ben je een Erdogan-apologeet. De volgende dag een Gülenist. Alles krijgt een stempel en kan consequenties hebben voor jou en je familie. Dat maakt journalistiek heel lastig. Dan helpt het dat er twee jonge mensen zijn die gewoon graag willen openbaren zonder verder belang en daar geen cent voor krijgen.”

Zie je een rol voor jezelf in het vervolg? Bijvoorbeeld proberen te bewijzen dat de Gülenbeweging erachter zit. Of juist het omgekeerde?

„Dat zou heel interessant zijn, maar ook heel moeilijk. Zodra er een grote gebeurtenis is zoals die coup, dan is er veel informatie. Iedereen tweet. Als er een tank over straat rijdt maakt 5 procent een filmpje. Maar zodra het in hogere echelons geheime plannen worden gemaakt, dan juist niet. Dan moet je het echt hebben van iets dat wordt gelekt.”

Lekken gebeurt meestal door belanghebbenden.

„Precies. Dat maakt het heel anders. En een gelekt document verifiëren op basis van andere bronnen is ook veel moeilijker. We gebruiken binnen Bellingcat een soort Whatsapp om te communiceren: Slack. Daarbinnen hebben we ook een Turkije-onderzoekskanaal. Daar is dit idee meteen geopperd.”