Iedereen houdt van Matt

Acteur

Hij valt op door onopvallend te zijn, en werd zo een van Hollywoods grootste sterren. In Jason Bourne is Matt Damon steeds beter bij de ontwikkeling van de gekwelde titelheld gaan passen.

Afgetrainde Matt Damon op de set van de eerste draaidag van Jason Bourne. ©

Matt Damon is een alleman-acteur in de traditie van beroemde voorgangers als Henry Fonda en Tom Hanks. Dat maakt hem zo geschikt voor het spelen Jason Bourne, de man zonder eigenschappen, die lijdt aan geheugenverlies.

Er zijn maar weinig acteurs die zo samen lijken te smelten met hun rol. Niet omdat de 45-jarige Damon nou zo’n meedogenloze menselijke moordmachine is, zoals thrillerschrijver Robert Ludlum Bourne in 1980 voor het eerst beschreef. Maar omdat hij de pech heeft met die andere eigenschap van Bourne samen te vallen: die van een man zonder eigenschappen, die eigenlijk niet precies weet wie hij is. Of in het geval van Bourne: helemaal niet. Geheugenverlies en de vraag naar identiteit zijn de grote thema’s van de filmreeks, die vaak de spionage- en achtervolgingsplotten alleen maar nodig heeft om de ontreddering van de moderne mens in een anonieme, geglobaliseerde wereld te schetsen.

Lees ook ons interview met Matt Damon: ‘Bourne staat in de wereld van nu’

Toen Damon samen met zijn maatje Ben Affleck in 1997 doorbrak met het Oscar winnende scenario voor Good Will Hunting over een eenzaam wiskundegenie, vertelde hij dat hij de eerste versies van het verhaal al tijdens zijn theaterstudie aan Harvard had geschreven. Dat was een periode waarin hij vaak alleen was, en nooit helemaal precies wist wie hij was. Wellicht valt daarin al de kiem van zijn acteurschap te lezen: via het spelen van anderen jezelf ontdekken; de acteur als leeg vat in wie schrijvers en regisseurs alleen nog maar verhalen hoeven te gieten.

Babyspek

Met zijn nog nauwelijks aan het babyspek ontgroeide gezicht had hij ook wel iets inwisselbaars: blonde kuif, ongekuste wangen, zo’n jongen die in de gangen van elke middelbare school loopt. Er is geloof ik geen acteur die zo geplaagd is met zijn bleuheid. En die daar dan zelf weer de draak mee stak.

Dat begon met Ocean’s Eleven (2001) waarin Brad Pitt en George Clooney hem steeds op z’n plaats zetten. Daarna kwam talkshowhost Jimmy Kimmel die in 2009 bij wijze van running gag zijn show afsloot met de woorden: „Sorry dat we vandaag weer niet aan Matt Damon zijn toegekomen”.

Elke keer als je denkt dat Damon eindelijk volwassen is geworden doet hij weer iets puppyachtig naïefs, zoals onlangs zichzelf verslikken in goedbedoelde opmerkingen over diversiteit in casting die daardoor racistisch overkwamen. Een internetrel was geboren.

Maar als we met een flashforward in 2016 aankomen hebben we het inmiddels over een van de best verdienende filmsterren van dit moment, en ook een van de meest betrouwbare: een film met hem verdient geheid zijn geld terug.

Toch is het allemaal meer dan typecasting. In Amerika wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen character actors: acteurs die karakteristieke en excentrieke (bij)rollen spelen, en hun eigen persoonlijkheid helemaal ‘wegspelen’; en personality actors: acteurs die op grond van hun persoonlijkheid voor een bepaalde rol worden gecast en waarvan je, onaardig gezegd, het gevoel kunt krijgen dat ze elke keer hetzelfde personage vertolken. Matt Damon valt meer in die laatste categorie, met die uitzondering dat hij in plaats van zijn persoonlijkheid zijn relatieve gezichtsloosheid meeneemt. Hij is het beroemde ‘lege scherm’ waar je als toeschouwer je eigen ideeën op kunt projecteren. In het klassieke Hollywood had je Henry Fonda. De beroemdste hedendaagse alleman-acteur is natuurlijk Tom Hanks, die die rol onder regie van Steven Spielberg heeft geperfectioneerd. Maar zelfs hij komt naarmate hij ouder langzamerhand tussen personage en toeschouwer te staan. Matt Damon staat klaar om het stokje van hem over te nemen.

Afgetraind lichaam

De setting van de vierde Bourne-film met Damon is wat dat betreft veelzeggend. Het geheugenverlies is gebleven, evenals de algehele desoriëntatie. Maar je kunt als toeschouwer natuurlijk niet tien jaar met een filmheld optrekken zonder hem een beetje te leren kennen. Dus duikt het door regisseur Paul Greengrass en editor Christopher Rouse geschreven scenario van Jason Bourne dieper in de biografie van zijn titelheld. Damon is in zijn rol gegroeid. Hij begon als een fysiek weinig ontwikkeld mannetje, maar in Jason Bourne is hij met zijn getekende gelaatstrekken, rug vol littekens en kogelgaten, en zijn afgetrainde lichaam steeds beter bij de ontwikkeling van de gekwelde Bourne gaan passen. Alsof ouder worden ook een vorm van acteren is.