Het gevoel leeft: ‘Hitler heeft ons er niet onder kunnen krijgen’

Interview Rabbijn Rav Evers

Voor het eerst sinds 1917 gaat een Nederlandse rabbijn in Duitsland werken. Door de Holocaust ligt dat gevoelig. „Mijn grootste probleem: hoe vertel ik het mijn moeder.”

Rabbijn Rav Evers vertrekt naar Düsseldorf. Foto Frank Ruiter

Rav Evers is nog maar net terug uit Israël. Daar heeft hij zijn moeder, Bloeme Evers-Emden, begraven. „Het was een ontroerend afscheid”, zegt de rabbijn. „Er kwamen veel mensen naar de begrafenis. Ze vertelden hoe belangrijk mijn moeder voor hen was. Eén man zei: ik heb drie vrouwen in mijn leven gehad: mijn moeder, mijn echtgenote en mevrouw Evers. Dat raakte me.”

Rav Evers (62) is sinds 1990 verbonden aan het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap, de overkoepelende organisatie van orthodox-joodse gemeenten in Nederland. In november wordt hij opperrabbijn in Düsseldorf. Daarmee is hij de eerste Nederlandse rabbijn sinds een eeuw die gaat werken in Duitsland. „Ik heb het laten uitzoeken. Abraham Frank uit Oud-Beijerland is de laatste. Hij was van 1876 tot 1917 werkzaam in Keulen.”

In het Nieuw Israëlietisch Weekblad vertelde een bestuurslid van de joodse gemeente Düsseldorf waarom Evers de job kreeg. Er waren veel kandidaten – uit Europa en Israël – maar Evers was wijs, ervaren én menselijk. Hij wordt in staat geacht de liefde voor het jodendom over te brengen.

Evers vertelt dat zijn vrouw Channa en hij van opbouwwerk houden. „In Düsseldorf kunnen we wat dat betreft ons hart ophalen. Er moet onder meer een beit din, een rabbinale rechtbank worden gevormd, die zich buigt over joodse vraagstukken, zoals echtscheidingen en toetredingen tot het jodendom. Een van mijn taken wordt dat in goede banen te leiden. Daarnaast zijn er de lopende zaken, van pastoraal werk tot huwelijksvoltrekkingen en begrafenissen.”

Evers, die goed Duits spreekt, zegt dat er veel gesprekken over zijn benoeming zijn gevoerd. In oktober vorig jaar kreeg hij het eerste telefoontje uit Düsseldorf. Na maanden van onderhandelen werd eind mei een contract voor vijf jaar getekend. „Mijn grootste probleem was: hoe vertel ik het mijn moeder.”

Uw moeder?

„Mijn moeder heeft in de oorlog op vijftien onderduikadressen gezeten. Tot ze verraden werd, en in Auschwitz terechtkwam. Als enige gezinslid overleefde ze het vernietigingskamp. Mijn moeder had zich voorgenomen nooit meer een stap in Duitsland te zetten. Dus u begrijpt dat ik ertegen opzag om haar over mijn nieuwe baan te vertellen. Dat heb ik zo lang mogelijk voor mij uitgeschoven.”

Hoe reageerde zij?

„Moedig en edelmoedig. Ik heb haar uitgelegd dat ik mij voor de joodse gemeenschap in Duitsland wilde inzetten. Precies dát wat zij decennialang in Nederland heeft gedaan. Ze stond volledig achter mijn besluit. ‘Voor jouw inauguratie kom ik naar Duitsland’, zei ze. Dat ze dat niet meer zal meemaken, doet mij verdriet.”

Bijna driekwart eeuw na de oorlog ligt zo’n benoeming nog steeds gevoelig. Hoe reageerden de leden van de orthodox-joodse gemeente?

„Sommigen vonden het geweldig. Anderen hadden er moeite mee. Omdat ze mij gaan missen, maar ook omdat ik naar Duitsland ga. Dat begrijp ik. Ik moest zelf ook aan het idee wennen.”

Wat gaf de doorslag om toch te gaan?

„Duitsland is het enige land in Europa waar de joodse gemeenten groeien. De orthodox-joodse gemeente in Düsseldorf telt 7.200 leden. Nog eens 28.000 leden wonen in nabijgelegen steden als Mönchengladbach, Neuss en Leverkusen. In al die steden bestaan plannen om de joodse gemeenschap te versterken. In Düsseldorf breiden de twee joodse kleuterscholen uit vanwege de lange wachttijden en volgende maand wordt daar ook een joodse middelbare school geopend. De Duitse minister van Onderwijs, Johanna Wanka, woont de opening bij.”

Hoe verklaart u de opleving van het joodse leven in Duitsland?

„Duitsland is op dit moment het veiligste land voor joden in Europa. De Duitse overheid staat pal achter de joodse gemeenschap. Ze geeft financiële steun en zorgt voor de beveiliging van joodse gebouwen. Bondskanselier Angela Merkel heeft bij meerdere gelegenheden duidelijk gemaakt: antisemitisme wordt niet geduld.

„Na de oorlog durfden Duitse joden lang niet voor hun joods-zijn uit te komen. Tot een jaar of tien geleden. Holocaustoverlevenden en hun kinderen hebben het joodse leven weer opgepakt. En er komen ook steeds meer joodse immigranten naar Duitsland, voornamelijk Israëli’s en Russen. Het gevoel leeft: Hitler heeft ons er niet onder kunnen krijgen.”

Verwacht u dat meer Nederlandse rabbijnen de sprong wagen?

„Ik sluit het niet uit.”