‘Stoppen we?’, eindigt de coupchat

Whatsappende coupplegers

Onderzoeksgroep Bellingcat maakt WhatsApp-berichten Turkse coupplegers openbaar.

Turkse militairen op het Taksimplein in Istanbul, op de avond van de couppoging. Foto Ozan Kose/AFP

„Ik ben majoor Çelebioglu. Vanaf hier zal ik publieke uitspraken doen.” Met die woorden opent majoor Murat Çelebioglu, een van de coupplegers, op vrijdagavond 15 juli om kwart over negen Turkse tijd een online chatgroep. Hij voegt enkele hooggeplaatste leden van de Turkse landmacht, onder wie twee brigadiers en elf kolonels, toe aan de groep, getiteld Peace at Home – een verwijzing naar Atatürks beroemde uitspraak „Vrede thuis, vrede in de wereld."

De internationale onderzoeksgroep Bellingcat, bekend van zijn onderzoek naar de ramp met de MH17, publiceerde zondag een reeks WhatsApp-berichten van een van de coördinatiegroepen van de coupplegers. Via de chat, gevoerd in de nacht van 15 op 16 juli, is bijna het volledige verloop van de staatsgreep te volgen. Volgens Bellingcat zijn de beelden, bestaande uit een videoweergave en een reeks schermafbeeldingen, authentiek. De onderzoekers ontvingen de berichten van een journalist bij nieuwszender Al-Jazeera Türk, dat kort na de staatsgreep berichtte over het bestaan van de WhatsApp-groep.

Tegen half tien meldt Çelebioglu dat het verkeer met succes is geblokkeerd en wordt begonnen met de inname van strategische locaties in de stad. Al gauw rijst een probleem: het overhalen van regeringseenheden om de coup te steunen. „Fatih Imrak heeft hulp nodig. Hij kan zijn eenheid niet overhalen.” Een ander probleem, zo blijkt, zijn de files die op vrijdagavond de straten van Istanbul verstoppen: enkele coupplegers belanden in de file.

De Bellingcat-onderzoekers vergeleken de boodschappen met foto- en videomateriaal die Turkse burgers tijdens de coup deelden op sociale media. Zo ontstaat een nauwkeurige weergave en kunnen de whatsappende coupplegers van minuut tot minuut worden gevolgd op hun tocht door Istanbul. Aan de hand van foto's van de legervoertuigen, zijn deze terug te traceren naar het 2e en 66e regiment. Ten minste drie van de vijf betrokken regimenten zijn onderdeel van het zogenoemde NAVO Rapid Deployable Corps.

In de groep ontstaat regelmatig verwarring. Zo blijken niet alle telefoonnummers beschikbaar. „Wie heeft Mehmet Erols nummer?” Het betreffende telefoonnummer wordt pas een kwartier later aan de groep toegevoegd. Waardevolle tijd lijkt zo verspild.

Om iets over tien is de grootste hindernis genomen: het overhalen van de politie. „Zeg tegen onze politievrienden dat ik hun ogen kus”, luidt een euforisch berichtje van kolonel Sahin. Ook de overname van strategische doelen in de stad verloopt voorspoedig, maar met vooraf geplande arrestaties van functionarissen loopt het minder soepel. Ondanks herhaalde berichten dat Eerste Legercommandant Dündar moet worden aangehouden, gebeurt dit niet. Dündar zal later leiding krijgen over de tegenaanval.

Om half elf is de situatie nog „pretty much OK”, daarna nemen verwarde berichten tussen de coupplegers toe. Ze worden nog verder in het nauw gebracht wanneer president Erdogan via FaceTime een verklaring geeft aan de zender CNN Türk. Hij roept de Turkse bevolking op om de straat op te gaan en zich te verzetten. Duizenden burgers geven gehoor aan de oproep en stromen de straten en pleinen op, wat het de coupplegers moeilijk maakt om zich te verplaatsen. Rond één uur wordt in verschillende berichtjes koortsachtig gevraagd om versterking. Dan komt het bericht: „We hebben vier mensen neergeschoten die verzet boden bij Cengelköy.”

Het geweld op straat neemt toe. „Toon geen medelijden. Waag het niet om te twijfelen, raak ze!”, schrijft majoor Karabeki, even later gevolgd door: „Vermorzel ze, verbrand ze, geen compromis.” Hij wordt tot de orde geroepen: „Kom op, Mehmet.” Maar het vuur is dan reeds geopend en de coupplegers melden steeds meer doden. „We hebben 20-30 mensen neergeschoten”, zegt majoor Aygar, verantwoordelijk voor de bruggen over de Bosporus, om kwart voor twee ’s nachts.

Een uur later wordt televisiestation CNN Türk ingenomen, maar het volledig stilleggen van de media mislukt. Daardoor kan de regering burgers met succes tegen de coup opzetten. Als Kolonel Kaya per app-bericht vraagt om luchtsteun bij het Taksimplein wordt het spannend.

De boodschap is zakelijk: „Luchtsteun, vliegtuig moet laag over Taksim vliegen.” De coupplegers vechten voor hun leven.

In de ochtend sijpelt het besef door dat de coup is mislukt. De berichtenreeks wordt op verslagen toon afgesloten: „Stoppen we ermee?”, vraagt majoor Aygar.

Het antwoord luidt bevestigend. Iemand oppert om te ontsnappen, waarop majoor Çelebioglu antwoordt: „Blijf in leven commandant. De keus is aan u. Wij hebben nog niet besloten, maar we hebben onze posities verlaten. Ik sluit deze groep. Verwijder de berichten als u wilt.”