‘Politie VS schiet twee keer zo veel witte als zwarte mensen dood’

Dat schreef GeenStijl na de dodelijke schietpartij in Dallas, drie weken geleden.

Foto AP

De aanleiding

In de VS barstte onlangs het debat over politiegeweld tegen Afro-Amerikanen opnieuw los nadat binnen 48 uur twee mannen om het leven waren gekomen door politiekogels. Beide incidenten werden gefilmd. Daags erna schoot een zwarte man vijf agenten dood bij een demonstratie in Dallas. Website GeenStijl bekeek cijfers over politiedoden en concludeerde: „Racisme is een links bangmaakbedenksel.” Want er worden in de VS twee keer zo veel witten als zwarten door de politie doodgeschoten, aldus GeenStijl. Klopt dat?

Waar is het op gebaseerd?

De cijfers van GeenStijl komen van The Washington Post. De krant houdt sinds begin 2015 alle fatale schietpartijen door politieagenten in de VS bij in een database (dit jaar bekroond met een Pulitzer Prize). Hierin worden ook de etniciteit van het slachtoffer en de omstandigheden waaronder de schietpartij plaatsvond bijgehouden.

Die informatie verzamelt The Washington Post aan de hand van onder meer lokale nieuwsberichten, sociale media, openbare documenten en onafhankelijke databases als Killed by Police. Dat moet wel, want de officiële cijfers zijn verre van compleet: politiedepartementen in de VS zijn niet verplicht fatale schietpartijen te rapporteren aan de FBI. Meldingen gebeuren op vrijwillige basis.

En, klopt het?

Als je kijkt naar de absolute cijfers van The Washington Post: bijna. In 2015 telden zij 990 doden door politiekogels, waarvan 494 witte slachtoffers en 258 zwarte. Dit jaar zijn dat er tot nu toe 246 (wit) tegenover 131 (zwart). Die verhouding blijft nagenoeg gelijk wanneer we de database van The Guardian erbij pakken. Ook die registreert sinds begin 2015 alle politiedoden in de VS, maar beperkt zich daarbij niet tot alleen schietpartijen; mensen die omkomen door bijvoorbeeld het gebruik van tasers worden eveneens meegerekend. Sinds begin 2015 telde The Guardian 879 witte tegenover 454 zwarte politiedoden (op een totaal van 1.750).

Maar: „Het is misleidend alleen naar de absolute cijfers te kijken”, zegt Philip Stinson, als criminoloog verbonden aan de Bowling Green State University in Ohio. Stinson, zelf oud-diender, doet al jaren onderzoek naar wangedrag door politieagenten. Hij legde een database aan waarvan de methodiek door The Washington Post is overgenomen. Zijn punt: om witte en zwarte politiedoden met elkaar te vergelijken moet worden gecorrigeerd voor bevolkingsratio’s. Volgens de recentste volkstelling is 62 procent van de Amerikanen wit en 13 procent zwart. Stinson: „Wordt dat in acht genomen, dan blijkt dat Afro-Amerikanen tweeënhalf keer meer kans lopen door politiekogels om te komen dan witte Amerikanen.”

Wat hierbij een rol speelt, is de mate waarin zwarten in de VS in aanraking komen met de politie. In een deze week verschenen publicatie in het tijdschrift Injury Prevention analyseerden volksgezondheidsonderzoekers van verschillende Amerikaanse instituten politiegeweld in de VS in 2012. Daarbij maakten zij gebruik van de beschikbare (maar incomplete) cijfers van de FBI, evenals de databases van The Guardian en The Washington Post. De onderzoekers stelden dat – gecorrigeerd naar bevolkingsratio’s – de politie driemaal zo veel zwarten als witten controleert en arresteert. Eenmaal aangehouden, is de kans door de politie te worden gedood voor zwarten en witten even groot.

Stinson: „De realiteit is dat er bij de politie in de VS vaak sprake is van een impliciete vooringenomenheid ten aanzien van zwarte mannen. Daar werd alleen nooit over gesproken. De dood van Michael Brown (een 18-jarige jongen die in 2014 door de politie werd neergeschoten) was het keerpunt. Daarom is de zwarte gemeenschap nu zo uitgesproken. Er wordt eindelijk naar hen geluisterd.”

Conclusie

De absolute (beschikbare) cijfers wijzen uit dat er in de VS de afgelopen anderhalf jaar inderdaad bijna twee keer zo veel witten als zwarten door politiekogels zijn gedood. Cijfermatig gezien is de bewering dan ook grotendeels waar. Maar absolute cijfers vertellen niet het hele verhaal, en rechtvaardigen ook niet de conclusie dat racisme een ‘bedenksel’ is. Gecorrigeerd naar bevolkingsratio maken zwarten namelijk wel tweeënhalf keer zo veel kans door politiekogels om te komen.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt