Paus botst met Polen over homo’s en moslims

Katholieke kerk

Paus Franciscus bezoekt woensdag Polen. Maar in het katholieke land zijn velen het niet met zijn lijn eens.

Poolse nonnen komen aan in Krakau voor de katholieke Wereldjongerendagen, waar ook paus Franciscus later deze week bij aanwezig zal zijn. Foto Wojtek Radwanski/AFP

De paus te gast op Wereldjongerendag in de meest katholieke natie van Europa: het lijkt een garantie voor een feest. Woensdag start paus Franciscus in Krakau een vijfdaags bezoek aan Polen ter gelegenheid van de duizendvijftigste verjaardag van de kerstening van het land. Poolse media zijn al weken in de ban van het bezoek.

De voorbereidingen zijn ontzagwekkend én minutieus: van huis tot huis veiligheidsinspecties tot het plaatsen van straatbiechtstoelen voor pelgrims met urgente behoefte aan absolutie.

Maar naast het evenement, waar honderdduizenden gelovigen worden verwacht, is de komende dagen nog iets anders te zien : een confrontatie tussen een kerkhervormer en een nationale kerk die zich niet alleen opwerpt als hoeder van de diepconservatieve moraal, maar ook van de erfenis van de in 2014 heilig verklaarde ‘Poolse paus’ Johannes Paulus II.

„Ik denk niet dat er ooit zo’n populaire paus zal zijn als Johannes Paulus II”, zegt Filip Mazurczak, een Pools-Amerikaanse journalist die over het Poolse katholicisme schrijft. De beeltenis van de nabij Krakau geboren Karol Wojtyla is nog steeds alomtegenwoordig: in huizen, scholen en op straatnaamborden. Als anticommunistisch icoon die Polen maar liefst negen keer officieel bezocht, „was hij eenvoudigweg een nationale held.”

Geen moslims

Maar het wordt steeds moeilijker voor de Poolse kerk om te teren op de reputatie van hun zo geliefde paus. Na jaren van pedofilieschandalen, politieke inmenging en de manier waarop de kerk zich financieel spekte met politieke hulp, is haar morele autoriteit flink aangetast. De star power van de vitale Argentijn Jorge Mario Bergoglio zou daar wat aan kunnen veranderen, hopen sommigen.

Een verklaring, opgesteld door de Poolse bisschoppenconferentie en verspreid door het Vaticaanse persagentschap, spreekt van „een kunstmatig gecreëerde angst voor moslims”, die „gevoed wordt door sommige politieke partijen.”

Het probleem: inhoudelijk botst de nieuwe paus nogal eens met de politieke stemming onder Poolse katholieken. Zo predikt Franciscus nadrukkelijk een boodschap van aanvaarding van vluchtelingen, die hij hoogstpersoonlijk kracht bijzette door enkele gezinnen op te nemen in het Vaticaan. De katholieke politicus Jaroslaw Gowin, inmiddels minister van Wetenschap en Hoger Onderwijs in het nationaal-conservatieve kabinet, verwoordde vorig jaar de mening van veel Polen toen hij zei: „Met betrekking tot de vraag over het binnenhalen van immigranten, heeft Paus Franciscus het verkeerd. In geen geval moeten we moslims opnemen.”

De Poolse clerus schippert tussen Warschau en het Vaticaan. Een verklaring, opgesteld door de Poolse bisschoppenconferentie en verspreid door het Vaticaanse persagentschap, spreekt van „een kunstmatig gecreëerde angst voor moslims”, die „gevoed wordt door sommige politieke partijen.” De Poolse aartsbisschop Stanislaw Gadecki benadrukte dan wel weer dat de paus volgens hem weliswaar integratie van vluchtelingen wil ondersteunen, „maar niet het multiculturalisme gepostuleerd door linkse kringen.”

Technische catastrofe

Dan zijn er nog de uitspraken van paus Franciscus over gevoelige onderwerpen als homoseksualiteit. Toen Franciscus in juni stelde dat de Katholieke kerk excuses moet aanbieden aan homoseksuelen en andere gemarginaliseerde groepen, had hij vermoedelijk niet het model van de Poolse pater Dariusz Oko voor ogen. Oko voerde de afgelopen jaren, met goedkeuring van de kerkelijke oversten, een kruisvaart tegen zogenaamde ‘gender-ideologie’. Onder invloed van dat sinistere gedachtengoed zouden in landen als Nederland foute praktijken welig tieren: van seksverslaving onder kinderen tot prostitutie en homoseks. Dat laatste is volgens Oko „alsof de zuiger niet beweegt in de motorcylinder, maar in de uitlaat: dat is een medische en technische catastrofe”.

Franciscus’ visie inzake familiekwesties – zoals de mogelijkheid voor gescheiden en hertrouwde katholieken om de communie te ontvangen – kan evenmin op veel begrip rekenen bij de hardliners. „Paradoxaal genoeg is hij misschien wel impopulairder bij actieve katholieken dan bij hen die niet naar de kerk gaan of zelfs niet geloven”, zegt katholiek journalist Mazurczak. „Maar ik denk wel dat de mensen die niet van hem houden duidelijk in de minderheid zijn.”

Dat is dan wel een luide minderheid, vindt psycholoog Andrzej Dominiczak. Als voorzitter van de Poolse Humanistische Vereniging bestudeert hij de kerk kritisch. „Op Poolse websites vind je duizenden haatberichten van katholieken tegen Franciscus”, zegt hij. Volgens Dominiczak leert dat vitriool ons iets over de aard van het Poolse katholicisme. „Ik noem de Polen ‘apatheïsten’ met een passieve voorliefde voor autoritaire overtuigingen.” Die mentaliteit is volgens hem belangrijker dan wat de paus of de doctrine zegt.

Poolse echtscheidingsstatistieken liggen dicht tegen het Europese gemiddelde en meer dan zeventig procent van de Polen is voorstander van voorbehoedsmiddelen. Dominiczak: „In gesprekken met de familie van mijn vriendin in een katholiek dorp zei niemand echt zeker te zijn van het bestaan van God. Ze hoopten het alleen maar. En na de zondagsmis roddelen ze steevast over de pastoor en zijn concubines. De echte katholieken zijn volgens mij dun gezaaid.”