‘Dj? Ik wist niet dat een vrouw dat ook kon zijn’

The Black Madonna

Nooit had ze gedacht dat ze nog zou doorbreken. Nu toert Marea Stamper (38) langs Europese festivals en zet ze zich in voor iedereen ‘die niet in een hokje past’.

Foto Abel Femin/HH
The Black Madonna is een vrouw die je direct zou willen uitnodigen aan de keukentafel. Oprecht, intelligent en met een flinke dosis zelfspot. „Ik ben bijna veertig en zie eruit als iemands moeder,” zo omschreef de rap rijzende dj zichzelf onlangs in een interview. Maar dan wel de oermoeder van een discofamilie van freaks en punks met een gepeperde mening over misogynie, politiegeweld en Donald Trump.

Marea Stamper (38) plukt nu de vruchten van een doorbraak waarvan ze niet meer had gedroomd. Vier jaar geleden schreef ze nog teksten over ondergoed in een kantoor zonder ramen. Tegenwoordig toert ze als veelgevraagd dj langs Europese festivals en vraagt popster Robyn haar om een remix. Voor het eerst in weken zit Stamper nu even in pyjamabroek op de bank, thuis in Chicago. Alhoewel thuis steeds vaker Berlijn is. Ze heeft een vaste plek in Panoramabar, de bovenste verdieping van Berlijns meest beruchte club Berghain. Sinds begin deze maand bezit ze ook een appartement in de Duitse hoofdstad, waar haar man nu verblijft met hun hondje. „Ik werd een beetje gek van die transcontinentale vlucht zes keer per maand. Het zijn zware tijden in Amerika. We hebben die verschrikkelijke verkiezingen en het politiegeweld tegen ongewapende tieners is out of control. Berlijn voelt als een opluchting,” zegt ze tijdens het interview via Skype.

Vorig jaar mei draaide Stamper voor het eerst in Nederland op festival Lentekabinet. Ze rijgt moeiteloos genres aaneen en mixt explosief, een overblijfsel uit de tijd dat ze mixtapes knipte en plakte als tiener in Kentucky.

Veertien was ze toen ze voor het eerst een rave in Cincinnati bezocht. „Ik werd als een magneet aangetrokken door de speakers. Het was magisch. Ik weet zelfs nog precies wat ik aanhad: een rokje en een blauw smokingjasje van fluweel.” Ze vond er, zonder drugs, hoop en gemeenschap. „Het was pure suiker. We geloofden in technologie, in een betere wereld. Het was alles behalve high school, want daar vond ik het verschrikkelijk.”

Dance in de jaren 90

Dance beleefde een kleine populariteitsexplosie begin jaren negentig in de Verenigde Staten. Artiesten als KLF, Crystal Waters, Snap en Deee-Lite hoorde je veel op de radio. „Niemand vond dat leuk, maar ik snapte het meteen.” Vanaf 1994 kwam ze alleen nog in de weekenden thuis voor Thanksgiving en Kerstmis. Op haar zestiende ging ze uit huis. In de weekenden hielp ze een vriend met het verkopen van cassettebandjes uit de achterbak. Ze sliep op de vloer bij Richie Hawtin’s vriendin en zag iedere rave in het Amerikaanse midwesten.

Toch kwam het succes pas twintig jaar later. Een half jaar geleden durfde ze haar baan eindelijk op te zeggen als programmeur bij Smart Bar, een instituut in Chicago. De club werd opgericht in 1982 door Joe Shanahan, goede vriend van Frankie Knuckles, godfather van de house. Toen ze daar in 2012 aan het werk ging vielen de puzzelstukjes eindelijk op de juiste plek. Ze kreeg er een vaste avond als dj. Een stagiair, die net had besloten een eigen label te beginnen, hoorde haar plaat Exodus. De plaat met een aanstekelijk pianoloopje en galmend kinderkoor – gebaseerd op gospelnummer ‘Stand on The Word’ – maakte ze al in 2008. „Daarvoor werkte ik vooral als ghostwriter. Ik had nog niet het vertrouwen dat ik het zelf kon.”

Exodus verscheen eerst in 2012 als deel van een compilatie die de start van het label Stripped & Chewed markeerde. Al snel kwam de volgende release: ‘Our Lady of Sorrows’ met het prachtige, melancholische  A Jealous heart never rests. Die EP was aanleiding voor haar huidige boeker Lisa Gobmeier om haar te mailen of ze wilde draaien in Europa. „‘Sure’ zei ik. Waar? Wat denk je van Panoramabar?” Het was mei 2013. In november dat jaar beklom ze voor het eerst de trappen vanuit de Berghain naar de dampende bovenste verdieping van de oude elektriciteitscentrale. „Mijn handen trilden als een gek.”

Maria, moederschap en dj

Wat gebeurde er eigenlijk in de jaren ertussen? „Nobody cared.” Ze raakte haar muziek aan de straatstenen niet kwijt, ze kwam niet verder dan een plek als opwarm-dj. Een tijd gaf ze illegale feesten met vrienden uit Kentucky in onder meer een lege dokterspraktijk. Intussen had ze allerlei baantjes ernaast: van copywriter tot ontwerper, ghostwriter tot manager. De trage start wijt ze voor een deel aan het gebrek aan zichtbare vrouwelijke rolmodellen. „Dj? Ik wist niet dat een vrouw dat ook kon zijn.”

Daarom organiseert ze sinds vorig jaar het Daphne-festival in Smart Bar, vernoemd naar Daphne Oram, de BBC-radiotechnicus die als eerste een vrije compositie schreef voor uitsluitend elektronische apparatuur die op de Britse televisie werd uitgezonden in 1958. „Daphne is er om te laten zien dat er altijd vrouwen zijn geweest in de dancewereld en dat die van fundamenteel belang zijn geweest voor de ontwikkeling ervan. Het wil latente ideeën die leven in de dancewereld bestrijden: dat vrouwen geen auteurs zouden zijn, geen leiders in het veld, of niet technisch onderlegd.”

Is dat nog nodig? Ja, zegt Stamper, want het speelveld is ongelijk. „Ik zou nu bijvoorbeeld wel kinderen willen krijgen, maar dat valt niet te combineren met het toeren. We praten er wel over, mijn man en ik, maar mis ik dan mijn kans? Er is geen zwangerschapsverlof in de dancewereld. Zeker, dat zie je ook in andere beroepsgroepen, maar dat maakt het probleem niet minder prangend.”

Nog steeds krijgen vrouwelijke dj’s met situaties te maken waarin het niet veilig is op het werk. „Transvrouwen bijvoorbeeld, hebben vaak te maken met geweld. Maar ook andere vrouwen moeten hun drankje in de gaten houden.” Vrouwen vallen een beetje buiten het ‘boys-netwerk’, ze hebben een minder hechte peergroep, zegt Stamper. „Een mentor vinden is belangrijk. Ik heb bijvoorbeeld heel veel gehad aan het advies van dj Heidi. Daarnaast moeten we onze eigen vooroordelen kwijtraken, ook als vrouw. Programmeurs zijn bijvoorbeeld gewend om mannen te boeken als ze nog op het punt staan van doorbreken, maar een vrouw moet al een gevestigde naam zijn. Is het meer riskant om een vrouw te boeken met potentie dan een man? Natuurlijk niet! Daar moeten we vanaf.”

Haar artiestennaam komt van een zeldzaam zwart Mariabeeld dat haar moeder thuis had. Gospel is een groot onderdeel van haar Black Madonna-project. „Er zijn mensen die naar clubs gaan om van God weg te gaan en er zijn mensen die naar clubs gaan om God te vinden” , zegt Stamper grappend. „Ik ben geen katholiek volgens het boekje, maar als dj ben ik wel een soort geestelijk verzorger.”

Opkomen voor de buitenbeentjes

The Black Madonna strijdt niet alleen voor vrouwen maar voor iedereen die niet past in het hokje wit, heteroseksueel en man. Clubs ziet ze als plekken waar iedereen, ongeacht ras, sekse of seksuele voorkeur, zichzelf kan ontstijgen. Ze is een ‘Maria voor de outlaws’, de buitenbeentjes, en dat hoor je. De dag nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof vorig jaar anti-homowetten onwettig had verklaard, draaide ze in Output, een club in New York. Haar set was een muzikaal eerbetoon aan de wortels van house in de toen sterk gesegregeerde Afro- en Latijns-Amerikaanse homogemeenschap. Via ‘Walk 4 Me’ - een ballroom-track bedoeld om op te voguen - ging ze met edits van discoclassics als ‘Love Sensation’ en het euforische ‘High Energy’ richting de climax: een housetrack met een fragment van Martin Luthers King iconische ‘I have a dream’-speech. „Op dat moment wilde ik zeker een bepaald gedachtengoed overbrengen.”

Toen ze met The Black Madonna begon had ze niet het idee dat ze een draagvlak zou kunnen creëren voor politieke ideeën. „Maar het is gewoon deel van wie ik ben, mijn hele familie is politiek geëngageerd. Ik heb als tiener al tegen beide Irak-oorlogen geprotesteerd.” Soms is het ook zelfbehoud, geeft ze toe. „Ik wil een fijnere plek hebben om in te werken en ik wil ook dat anderen het makkelijker hebben.”

The Black Madonna treedt op tijdens Lowlands en op 6 aug. op het Dekmantel Festival