Triomf van de Nederlandse pop

Zwarte Cross

Droge humor en agrarische thema’s zijn running gags op de Zwarte Cross, het Achterhoekse festival dat zichzelf niet al te serieus wil nemen. Muziek is hooguit een belangrijke bijzaak.

Concert van de lokale helden Bökkers op de Zwarte Cross in Lichtenvoorde Foto Andreas Terlaak

Bij het vallen van de schemer op zaterdagavond staat er midden op het veld opeens een wild dansende fanfare. Aangevuurd door omstanders spelen ze ‘Under the Bridge’ van de Red Hot Chili Peppers, omringd door kermisapparaten en vlakbij de houten kerk waar het hele weekend live gospelmuziek werd gezongen. Zo’n tafereel is typisch Zwarte Cross, het evenement dat geen gewoon popfestival wil zijn. ‘Say Yes to Apartigheid’ was dit jaar het thema, met ‘apartig’ als goed Achterhoeks voor bijzonder, apart, buitengewoon.

Zwarte Cross is kermis, motorcross en muziekfeest in een. Kinderen van zes kunnen er al crossen in de Calimeroklasse en midden tussen de mensenzee worden door internationale motorduivelcoryfeeën de meest halsbrekende stunts, backflips en landingen met losse handjes uitgevoerd. In de Apartigheidsklasse scheuren de vreemdste praalwagens over het crossterrein, actueel aangekleed zoals een achteruit rijdende Brexit-taxi en een roze voertuig met twee dames van Pussy Riot die op het festival te gast waren. Helmen hoefden ze niet op, want „wij zijn niet bang”.

Bij deze twintigste editie bereikte de Zwarte Cross voor het eerst in zijn bestaan de maximale capaciteit, met 220.000 bezoekers verspreid over vier dagen waarbij er op de drukste momenten 65.000 mensen op het terrein konden. Het weerhield de organisatie er niet van om voor kinderen tot en met 15 jaar tot op het laatst nog gratis kaarten beschikbaar te stellen, „op vertoon van je bibliotheekpas”. Het was vol maar gezellig op het terrein; een drukte die zich na drie dagen vooral manifesteerde door de enorme hoeveelheid plastic en vuilnis die vrijwel onaangeroerd was blijven liggen. In de Achterhoek maken ze zich niet druk om decorum; ‘alles kump goed’ is het devies.

Droge humor en agrarische thema’s zijn running gags op dit festival dat zichzelf niet te serieus wil nemen. ‘Hey Ho Baal Stro’ stond er op een bord, en ‘Genees hier van uw stierlijke verveling’. Zwarte Cross spot met het cliché van Achterhoekers als kortzichtige boeren, in het piepkleine zaaltje De Kast waar homo’s en hetero’s samen dansten op discomuziek. Gerda Havertong hield zondag een oecumenische kerkdienst in de Megatent, normaal gereserveerd voor feestacts – zoals regionale helden Bökkers en comeback van 90’s-fenomenen Party Animals en Mental Theo, die een enorme mensenmassa op de been brachten.

Muziek is hooguit een belangrijke bijzaak op de Zwarte Cross, waar Typhoon op vrijdag het hoofdpodium in vuur en vlam zette met zijn inspirerende rapspektakel. Cabaretier André Manuel vervulde een gruizige gastrol als Twents chansonnier en spoedde zich onmiddellijk daarna naar het Theaterpodium waar hij zijn dagelijkse, live van zijn laptop gelezen column over de toestand in de wereld afstak.

De op en neer wiegende Reggaeweide, het Blagenparadijs met voorleesteam voor de kids en de Theatertent met lange rijen voor veel te weinig zitplaatsen brachten variëteit tussen schiettent en megazweefmolen. De Staat en Kensington deden recht aan hun status van festivaltoppers en My Baby liet de lucht trillen met magische voodooblues. Op de Zwarte Cross werd de triomf gevierd van de Nederlandse popmuziek, met singer/songwriters Lucas Hamming en Douwe Bob en de ruige bands John Coffey, Peter Pan Speedrock en Birth Of Joy als het beste bewijs dat je geen hotte buitenlandse acts nodig hebt voor een geslaagd festivalprogramma. ‘Indie’ stond op de Zwarte Cross voor nasi met saté.

Engelse bands en Amerikaanse bands waren in de minderheid, voor zover ze niet (zoals Circa Waves en Dub Pistols) in de file bij de boot naar Dover gestrand waren. The Darkness bracht een hilarische hardrockact waarbij zanger Justin Hawkins vanaf het grote podium één-tweetjes aanging met een handjevol fans. The Wombats zongen ironische popliedjes zoals die ene over vrolijk dansen op de doemmuziek van Joy Division. De Schotse zangeres KT Tunstall slaagde er met haar inwisselbare countrypop niet in de lome sfeer van een bloedhete zondagmiddag op een uitgedund festivalveld te doorbreken. Op het Exoticana-podium sloeg het Angolees/Portugese viertal Throes & the Shine door naar de andere kant met hoogenergetische Afrorap en overdadige percussie. Eigenlijk was het er te warm voor, maar er werd fanatiek gedanst onder het ironische bordje ‘Eigenlijk kwam ik voor Marco Borsato’.

Coverbands met muziek van U2, Adele en AC/DC trokken een Undercovertent vol enthousiast meezingende mensen, terwijl op het Roadhousepodium gehoor werd gegeven aan de oproep om daar vooral niet meer dan drie akkoorden te spelen. De doden werden geëerd met een David Bowie-coverset en een bord met de beeltenis van de zanger van Motörhead: ‘Lemmy entertain you’. Overal op het Zwarte Crossterrein werd slenterend en struikelend door de tropische hitte gehoor gegeven aan het Achterhoekse fatsoen dat zelfs bij collectieve dronkenschap in stand wordt gehouden: noaberschap is meesterschap.

De grote ster van dit immer sympathieke festival is de Zwarte Cross zelf, met de in generaalskostuum gehulde mascotte Tante Rikie die op een draagstoel over het terrein getild werd en het geronk van motoren overal op de achtergrond. Modder, hitte, goede en slechte muziek en de muzikale flauwiteiten van Memphis Maniacs en de Loco Loco Disco Show: het was er allemaal. Het enige wat je er niet vindt is hippe muziek, of bands die je gezien moet hebben omdat ze anders de rest van het jaar nergens anders meer spelen. In een geschreven manifest hekelt Tante Rikies ghostwriter het gebruik van Engelse woorden wanneer dat niet nodig is: hipstertaal als ‘epic’ (zeg liever gewoon ‘mooi’) of ‘weird’ (zeg maar ‘apartig’).

In die apartigheid excelleert de Zwarte Cross, waar de mensen vol met bier en sympathie zijn en waar plek is voor jong en oud, blank en zwart, mannen in motorpak of in bodysuit met blote billen. Na de Roze Cross van twee jaar geleden kijkt niemand daar meer van op.

PopZwarte Cross. Gehoord: 22, 23 en 24/7 festivalterrein Lichtenvoorde

4