Pleidooi voor een ‘entartete’ componist

Klassiek

Componist Norbert von Hannenheim werd zijn leven lang geteisterd door armoede, gekte en oorlog. Zijn muziek bleef lang ongehoord, maar de brutaliteit ervan ging nooit verloren.

De drie stijgende pianoakkoorden die deze cd met muziek voor altviool en piano van Norbert von Hannenheim openen, trekken de luisteraar meteen een enigmatische wereld binnen: lijken de eerste twee tot het traditionele tonale palet te behoren, het derde akkoord van ‘Stück Nr.1’ neemt een onverwachte wending die een waaier aan mogelijkheden opent en een symbool lijkt voor het oeuvre van Von Hannenheim. Zwervend tussen tonale ankers en strenge twaalftoonsmuziek lijkt de componist immers nooit echt een thuis te vinden.

Het leven van deze vergeten Von Hannenheim (1898-1945) wordt in het begeleidend albumboekje vergeleken met het personage Adrian Leverkühn uit Thomas Manns Dr. Faustus. Ga maar na: ook de avant-gardistisch componerende Von Nannenheim leefde in grote armoede geheel voor zijn kunst, werd krankzinnig en stierf onder treurige omstandigheden. Toch was de in Transsylvanië geboren componist ooit een veelbelovende leerling van Arnold Schönberg, die zijn talent en ernst prees.

De nazi’s maakten een einde aan zijn carrière, Von Hannenheim kreeg het stempel ‘entartete Musik’. Zijn ongepubliceerde manuscripten borg Von Hannenheim op in een koffer, aan de Commerzbank in Berlijn in bewaring gegeven. Toen dit gebouw in 1943 werd gebombardeerd, betekende dat een artistieke doodsklap voor de componist die naar een euthanasiecentrum werd gedeporteerd en vlak na de oorlog overleed.

Spaarzaam druppelen opnames van zijn werk binnen. De uitstekende altvioliste Aida-Carmen Soanea en pianist Igor Kamenz leveren een warm pleidooi voor de componist, wiens grillige muziek uitstekend aansluit bij het dwarse timbre van de altviool. Het is de vraag of Von Hannenheim een veel grotere bekendheid had behouden onder andere omstandigheden: zijn noten leggen een parcours af vol prikkeldraad, minder melodieus dan Béla Bartók en minder urgent dan Alban Berg. Maar de sonates en Stücke hebben ritmische flair en harmonische brutaliteit; en dat het werk zelfs bij herhaald beluisteren fascinerend ongrijpbaar blijft is óók een compliment.