Duitsland op de proef gesteld

Analyse Aanslagen

Veel Duitsers hielden er rekening mee dat de grote IS-aanval op Duits grondgebied was begonnen.

Berlijn/München

Voor de derde keer in een week is Duitsland zondagavond door een bloedige aanslag opgeschrikt. Na de 17-jarige Afghaanse asielzoeker die vorige week maandag met een bijl tekeer ging in een trein en de 18-jarige depressieve scholier die negen mensen en zichzelf doodschoot in München, blies een afgewezen asielzoeker uit Syrië (27 jaar) zich zondag op bij een muziekfestival in Ansbach, ook weer in Beieren.

De man was zelf het enige dodelijke slachtoffer. Wel waren er twaalf gewonden, onder wie drie zwaar gewonden. Of de man een politiek motief had is nog niet duidelijk. De minister van Binnenlandse Zaken van Beieren zei niettemin dat het zijn persoonlijke inschatting is dat „hier helaas een echte politiek-islamitische zelfmoordaanslag heeft plaatsgevonden”. Volgens het hoofd van de politie zijn daar geen bewijzen voor. De explosie deed zich voor bij de ingang. Omdat de man geen kaartje had, kon hij het terrein niet op.

De bloedbaden in de trein bij Würzburg en de schietpartij in en bij het winkelcentrum in München hadden diepe indruk gemaakt in Duitsland. Maar het land was er niet door uit balans gebracht en de politieke en maatschappelijke verdeeldheid was er niet merkbaar door verscherpt. Nu wordt het incasseringsvermogen van de Duitsers verder op de proef gesteld.

Hoewel vrijdagavond nog niet duidelijk was of de schietpartij in München een terreuraanslag van Islamitische Staat was, liepen sommige politici daar maar vast op vooruit. Een lokale politicus van de CDU twitterde: „Welkomscultuur is dodelijk”. Dat was niet mis te verstane kritiek op bondskanselier Merkel wier beleid vorig jaar de komst van ruim een miljoen vluchtelingen naar Duitsland mogelijk maakte.

De anti-immigratiepartij AfD ging nog een stap verder. De voorzitter van de afdeling Saksen-Anhalt twitterde: „Merkel-eenheidspartij: bedankt voor de terreur in Duitsland!” Maar de meeste Duitse politici hielden hun kruit droog en wachtten met commentaar tot er meer duidelijkheid was. Ook vanochtend wachtte politiek Berlijn met reageren tot er meer duidelijk was.

Verkoop vuurwapens

Toen dit weekend eenmaal bleek dat de schutter in München een depressieve scholier was, geobsedeerd door massamoordenaar Anders Breivik en schietpartijen op scholen, was het verband tussen het vluchtelingenbeleid, radicale islam en terrorisme in Duitsland voorlopig van tafel. Naar nu blijkt: voor heel even. In de Duitse politiek en de media ging het dit weekeinde over heel andere zaken. Moet het wettelijk moeilijker gemaakt worden vuurwapens te kopen of een wapenvergunning te krijgen? Maken gewelddadige videospelletjes jongeren rijp voor het plegen van geweld? En hoe gaat de samenleving om met psychisch labiele jongeren?

Ondertussen slaagde de met 2.300 man uitgerukte politie er maar niet in om de dader te pakken te krijgen – en ook niet om later tijdig door te geven dat hij zich, op een kilometer van het winkelcentrum, voor hun ogen van het leven had beroofd. De pijnlijke vraag blijft wat de politie had kunnen uitrichten als het wél een aanslag van een goed getraind terreurcommando was geweest.

De onzekerheid die vrijdagavond het nieuws beheerste, was: is het een terreuraanslag of de actie van een gestoorde eenling, een zogenoemde Amoklauf? Alsof het verschil daartussen altijd zo duidelijk ligt. Urenlang leefde Duitsland met de vrees dat het land nu een terreuraanval onderging, zoals Frankrijk en België die eerder doormaakten.

Toen dat niet het geval bleek, was de politieke spanning er meteen af. Het bleef een tragedie, maar kanselier Merkel hoefde zich niet meer te verdedigen. Ze kon zich in haar verklaring zaterdag als troostende moeder van het vaderland opstellen.

Olifant in de kamer

Maar dat er nog steeds een ‘olifant in de kamer’ is, was ook al duidelijk voor de aanslag van gisteravond. De opgewekte stemming waarmee een jaar geleden, juist in München, vluchtelingen werden onthaald, is definitief verdwenen, sinds de massale aanrandingen in die stad, op Oudejaarsnacht.

Vrijdagavond hield Duitsland er urenlang rekening mee dat de grote IS-aanval op Duits grondgebied was begonnen. Die vrees is terug na de zelfmoordaanslag in Ansbach.

Zondag stonden nog kleine groepjes rouwenden en andere belangstellenden op straat voor het winkelcentrum en de McDonald’s in München waar de schietpartij zich afspeelde. Veel slachtoffers waren van buitenlandse komaf, veel van de mensen die hier nu bijeenkomen ook.

Werner Elmer, een 80-jarige gepensioneerde ingenieur, woont al een halve eeuw in deze buurt vlakbij het Olympisch stadion. Hij weet heel goed dat de aanslag vrijdag is gepleegd door een gestoorde jongeman, die geen politiek of religieus motief gehad lijkt te hebben. En toch zegt hij: „Het probleem is de islam, en dat we hier veel te veel buitenlanders hebben. Dan krijg je dit soort dingen.”

#OffeneTüre pagina 5