Scientology-film: bizarre tocht door Ron Hubbards scifi-brein

Regisseur Alex Gibney is niet de enige die een documentaire maakte over de Scientologykerk. Maar niemand pakt het zo grondig en serieus aan.

John Travolta in 'Going Clear'

Pulpschrijver Ron Hubbard zat op een avond te typen, terwijl zijn vrouw naast hem lag te slapen. Plotseling sloeg hij zijn echtgenote op haar hoofd met een .45-pistool. Ze had geglimlacht in haar slaap. Hubbard dacht dat ze van een andere man lag te dromen. De vrouw vluchtte over het ijs van de rivier.

De Herhaling van de Dag was gisteren Going Clear: Scientology and the Prison of Belief (NPO 2), een vernietigende HBO-documentaire uit 2015 over de Amerikaanse Scientologykerk, die vorig jaar veel losmaakte.

Regisseur Alex Gibney is niet de enige die een documentaire maakte over de kerk. BBC-reporter John Sweeney ging hem voor met Scientology and Me (2007) en Louis Theroux maakte onlangs My Scientology Movie. Maar geen van hen pakt het zo grondig en serieus aan als Gibney. Na twee uur ben je helemaal murw gebeukt met grimmige verhalen over de terreur waaraan de kerk zijn leden en critici onderwerpt.

Dat is vast nuttig, maar ook jammer. Want de film begint zo leuk, althans zo kleurrijk. Grondlegger Ron Hubbard was een succesrijke science-fictionschrijver met tirannieke trekken, die een hit scoorde met zijn zelfhulpboek Dianetics. Rondom de workshops die hij erbij hield, bedacht hij zijn godsdienst.

In vroeger tijden waren religie, wetenschap en kunst één – in moderne tijden zijn ze los geraakt van elkaar. Scientology brengt ze weer samen. De kerk legt niet de nadruk op het geestelijk leven, maar op een pseudo-wetenschappelijke methode om van je trauma’s af te komen. Verder speelt de literatuur een grote rol: de leer is gebaseerd op Hubbards science-fictionverhalen. Daarmee is Scientology de succesrijkste scifi-kerk of UFO-religie. Volgens ex-volgelingen is een tocht door de kerk een tocht door het waanzinnige brein van Hubbard.

Hoogtepunt van de documentaire is een fantastische collage-animatie waarin het scheppingsverhaal van Hubbard wordt verteld. Er was eens, 75 miljoen jaar geleden, een wereld die er precies zo uitzag als de VS in de jaren vijftig. Maar er was overbevolking, dus intergalactische dictator Xenu stuurde – met de hulp van sinistere psychiaters – miljarden wezens met ruimteschepen, die sprekend leken op DC8-vliegtuigen, naar de gevangenisplaneet Teegeeack (thans bekend als Aarde) waar ze in vulkanen werden gegooid, met een waterstofbom erbovenop. De zielen van die wezens dolen nog rond en hechten zich aan de mensen. Het is de taak van de kerk om ze uit je te drijven.

Dit verhaal zat ook al een keer in de geanimeerde sitcom South Park (reden voor Scientology-lid en soulzanger Isaac ‘Chocolate Salty Balls’ Hayes om uit de serie te stappen) maar niet zo mooi verbeeld als hier. En ze vergaten de H-bommen.

Opmerkelijk is dat de kerk niet te koop loopt met zijn scheppingsverhaal, zoals andere religies. Het is een geheim, dat alleen aan gevorderden wordt onthuld. Die krijgen een kopie van Hubbards manuscript en moeten dat in een afgesloten koffertje stoppen. Dus niet doorvertellen, graag.

Wilfred Takken en Thomas de Veen vervangen deze zomer om de beurt Hans Beerekamp.