Alsof je iets steelt van oorlogsslachtoffers

Gedenktekens

In Rotterdam zijn vier ‘Stolpersteine’ uit de stoep gehakt. Het zijn monumentjes voor oorlogsslachtoffers. Wie doet zoiets?

‘Stolpersteine’ in Maastricht, toen ze gelegd werden. Foto Roos Pierson

In Rotterdam zijn de afgelopen dagen vier „Stolpersteine” verdwenen. Dat zijn goudkleurige gedenkstenen voor huizen van mensen die in de Tweede Wereldoorlog zijn gedeporteerd of vermoord. De stenen zijn zaterdag en zondag weggehaald in de Graaf Florisstraat en de Mathenesserlaan. De politie vraagt mensen het te melden als de gedenktekens ook op andere plekken ontbreken.

Stichting Loods 24, dat de plaatsing van de Stolpersteine in Rotterdam coördineert, vreest antisemitisme. „Het metalen plaatje op de gedenktekens is maar 10 cent waard”, zegt secretaris Frank van Gelderen. „We zijn alert. Het is altijd naar als gedenktekens worden beschadigd of ontvreemd. Maar voor familie hakt het er nog dieper in.”

Stolpersteine betekent ‘struikelstenen’. Ze zijn bedacht door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Hij ontwikkelde het project van gedenktekens waar passanten ‘over struikelen met hoofd en hart’ en waarvoor ze moeten buigen om de tekst te kunnen lezen. Demnig heeft aan Van Gelderen toegezegd de verdwenen stenen zo spoedig mogelijk te vervangen.

De stenen hebben een messing plaatje van tien bij tien centimeter waarop naam, geboortedatum, deportatie-datum en plaats en datum van overlijden staan. Demnig legde in 1995 de eerste steen. Nu liggen er zo’n 57.000 in achttien landen. De gedenktekens liggen vooral op plekken waar joden woonden, maar ook voor huizen van Sinti, Roma, homo’s, Jehovagetuigen en gehandicapten die door de Duitsers zijn omgebracht. In Rotterdam lagen er 236.

Loods 24 wil in augustus een ronde in de stad maken om te kijken of er meer stenen zijn verdwenen. Ook zegt Van Gelderen dat de stichting op 31 juli bij de herdenking van het begin van de deportaties van joodse Rotterdammers bij het Joods Kindermonument wil stilstaan bij de diefstal van de stenen.

Het komt vaker voor dat Stolpersteine worden gestolen, zoals in 2015 in het Overijsselse Holten. De politie hield daar in maart drie jongens van 17 en 18 jaar voor aan, die verdacht werden van meerdere strafbare feiten. De brandweer dook de verdwenen stenen later op uit een vijver.

Het verdwijnen van de stenen in Rotterdam geeft Van Gelderen een naar gevoel. Hij denkt aan een van de verdwenen Stolpersteine in de Mathenesserlaan. „Die is geplaatst voor een meisje dat de oorlog heeft overleefd, maar daarna in een herstel-oord toch is bezweken aan haar letsels. Met haar steen is iets weggehaald dat zich niet kan verweren, net als al die mensen in de oorlog.”

Loods 24 treedt ook in overleg met de gemeente over de stenen. „Ze zitten vast in het trottoir en zijn na plaatsing eigendom van de gemeente geworden. Wie het gedenkteken steelt, steelt ook iets van de gemeenschap.”