Why Kids Kill, dat wilde de schutter weten

De dader Wat beweegt jonge schutters die willekeurig anderen vermoorden? De schutter uit München bezat een boek daarover van psycholoog Langman.

©

Het omslag van Amok im Kopf lijkt nog het meest op dat van een misdaadroman. Drie kogelgaten ontsieren de rode letters op een harde, witte kaft. Maar een thriller is het standaardwerk van de Amerikaanse psycholoog Peter Langman allerminst. De Duitse vertaling van Why Kids Kill is een doorwrochte wetenschappelijke analyse van school shootings, 334 pagina’s dik. Kernvraag: wat drijft de jonge schutter die willekeurig en zonder ideologie anderen vermoordt?

De Duitse politie vond het boek in de kamer van Ali David Sonboly, de 18-jarige die vrijdag in München negen dodelijke slachtoffers maakte en zichzelf doodschoot. Waarna The Guardian de psycholoog opbelde en hem ermee confronteerde. „Een beetje griezelig” noemde Langman de vondst. Hij had geen idee waarom Ali Sonboly zijn boek bezat. „Misschien om zichzelf beter te begrijpen?”

Why Kids Kill telt grofweg drie boekdelen. Ze beschrijven de typen daders van school shootings die Langman onderscheidt. De psychopathische dader, de getraumatiseerde, de psychotische.

Welk type dader Sonboly was? De Duitse autoriteiten maakten zondag bekend dat hij een psychiatrisch patiënt was. In zijn woning werden doktersvoorschriften gevonden die wijzen op angststoornis en depressie. Volgens zijn klasgenoten werd hij gepest. De jongen van Iraans-Duitse komaf was gefascineerd door school shooters. Zo vond de politie foto’s die Ali Sonboly had gemaakt in het Zuid-Duitse Winnenden, waar in 2009 zestien doden vielen door een jonge schutter. Sonboly pleegde zijn daad precies vijf jaar nadat de Noor Anders Breivik 77 mensen ombracht. Ook Sonboly had, zoals Breivik, een manifest geschreven. En ook Sonboly had zijn schietpartij zorgvuldig voorbereid.

Maar, schrijft psycholoog Langman in zijn boek, er zijn wel meer psychiatrische patiënten en die worden géén school shooters. Zoals ook niet alle gepeste scholieren of mensen met een fascinatie voor Breivik om zich heen beginnen te schieten. Zulke beschrijvingen bieden wat Langman betreft onvoldoende verklaring voor zo’n zeldzame daad. Net zomin, schrijft hij, kan sociale of economische achterstelling zulke schietpartijen verklaren, of de invloed van films of computergames – want waarom schiet dan niet elke eenzame gamer zijn medeburger neer?

Individuele factoren

Alleen individuele psychologische factoren kunnen volgens Langman doen begrijpen wat deze schutters drijft. Voor Why Kids Kill bestudeerde hij daarom tien Amerikaanse school shooters over wie veel informatie beschikbaar was. En omdat uit alle eerdere onderzoeken naar zulke shootings blijkt dat ook hun individuele kenmerken verschillen – de een is wel misbruikt, de ander niet – deelde Langman de tien daders onder in drie typen.

Zo heeft Ali Sonboly uit München kunnen lezen over de psychopathische dader. Langman beschrijft die aan de hand van de 18-jarige Eric Harris, verantwoordelijk voor dertien doden op Columbine High School in 1999. Harris kwam uit een prima gezin. Hij was charmant en kon goed liegen, hij kwam overal mee weg. Hij had geen moraal en geen geweten en was narcistisch. Hij stal, hackte een computersysteem en wilde superieur zijn aan anderen. Harris was sadistisch: hij kwelde katten en zocht manieren om andere mensen te pijnigen.

Sonboly heeft ook kunnen lezen over Jeffrey Weise. Langman categoriseert Weise, die in 2005 negen mensen doodde in Minnesota, als getraumatiseerde dader. Ouders gescheiden, vader pleegt zelfmoord, moeder aan de drank, gewelddadige stiefvaders. Jeffrey zat soms uren opgesloten in een kast. Net als veel andere getraumatiseerde daders wilde Weise zelfmoord plegen en werd hij door een vriend aangemoedigd anderen mee te nemen in zijn dood.

Dylan dacht dat hij God was

De derde is de psychotische dader. Type Dylan Klebold, de 17-jarige mededader van Eric Harris op Columbine. Een verlegen, sociaal onhandige jongen, uit een eveneens intact gezin. De psychotische dader heeft kenmerken van schizofrenie: waanbeelden, stemmen, paranoia. Zo dacht Dylan werkelijk dat hij God was en dat iedereen bezig was met een complot tegen hem. Hij was, zoals wel meer psychotische school shooters, de jongste in een gezin met succesvolle broers en zussen. Het benadrukte zijn status als buitenbeentje.

Vlak na zo’n daad een diagnose stellen is meestal zinloos, schrijft Langman. Er zijn weinig data en informatie kan zijn gekleurd door media en advocaten. Zo werd het motief van Dylan Klebold uit Columbine pas duidelijk na de vondst van zijn dagboek, zeven jaar later.

Langman was zijn boek al eens eerder tegengekomen in de kast van een school shooter, zei hij zaterdag tegen The Guardian. In één geval had een dader een bestand bijgehouden van vijfhonderd massamoorden. „Het is gebruikelijk voor shooters om andere daders te bestuderen.”