De broer van Warhol

Op de muur bij de ingang van het Andy-Warholmuseum in Medzilaborce, in het arme oosten van Slowakije, staat de bekendste profetie van de pop-artkunstenaar: „In de toekomst zal iedereen voor 15 minuten wereldberoemd zijn.”

Misschien krijgt hij ooit gelijk, maar alles in Medzilaborce zegt dat die toekomst nog ver weg is. Schaduw van roem is hier het hoogst haalbare. Het museum zelf getuigt ervan: het wil de buurtbewoners laten delen in de bekendheid van een kunstenaar die niets met hen te maken wilde hebben. Andy Warhols ouders mogen uit de buurt komen, Warhol zag zichzelf als Amerikaan. Zijn kunst getuigt ervan. Dat gold niet voor zijn broer John. Kort na Andy’s dood in 1987 nam hij het initiatief voor het museum. John leverde maar liefst 160 originele werken van broer Andy.

Het museum is gehuisvest in een cultuurcentrum uit de communistische tijd, overgeschilderd in felle kleuren en met een standbeeld van Warhol ervoor - plus een bushokje in de vorm van een blik Campbell’s soep. De fascinatie met roem zet zich voort in de museumgevel, met daarin portretten van internationale beroemdheden zonder relatie met Warhols werk. In de eerste zalen van het museum idem dito: daar hangen behalve de trouwakte van Warhols ouders, kopietjes van een interview dat een filmster als Bette Midler met ‘hun’ Warhol hield.

Meest fascinerende is een foto van ‘opa Bezek’, zoals hij in de buurt werd genoemd. Het is de broer van Warhols moeder, Julia Warhola. In tamelijk onvertaalbaar Engels meldt het museum: „He explained a lot of confusion around the origins of Andy Warhol.” Te zien is een oude man met een verweerd, vrolijk gezicht, achter het hek van zijn erf. De gelijkenis met de wereldberoemde pop-artkunstenaar is treffend: het is alsof we kijken naar Andy Warhol als zijn ouders niet hadden besloten te emigreren – en hij een Slowaakse boer was geworden.

Maar opa Bezek is niet zomaar een boer. Hij is de oom van Andy Warhol, en daarom hangt de foto prominent in het museum, net als talloze portretten van broer en museumoprichter John. Toch krijgt niemand zo’n mooie plek in het museum als Lenin, de sovjetleider. Anders dan Beatrix, Marilyn Monroe en de heilige Apollonia, heeft het portret dat Andy Warhol van hem maakte een eigen nis gekregen.

De kopietjes, de foto’s en de levensgrote paspop van Warhol doen bijna vergeten dat het hier om het museum gaat met de meeste originele Warhols in heel Europa. Op kunstveilingen gaan zij voor bedragen met zes cijfers onder de hamer, per stuk. Toch is in het museum in verkruimelend Medzilaborce geen suppoost te bekennen.

Het is allemaal te mooi om waar te zijn. Dat blijkt het ook. De directeur was moeilijk te spreken te krijgen en pas na veel doorvragen blijkt het provinciebestuur hem twee jaar geleden op non-actief te hebben gesteld; drie jaar na het overlijden van Andy’s broer John. Twee werken, in zeefdruk, waren verdwenen: een portret van Marilyn Monroe en een soepblik van Campbell’s. De directeur had ze onder boterzachte voorwaarden in bruikleen gegeven aan een zakenman uit Bratislava. Die wilde ze aan de muur bij een belangrijke bijeenkomst. De Warhols én de man zijn verdwenen. Roem bracht het hem overigens niet, of naamsbekendheid: het OM noch museum geven zijn naam.

Pieter van Os reist met zijn gezin door Oost-Europa. Frits Abrahams hervat zijn rubriek in augustus.