Duitsland schrikt weer door aanslag

München

Vier dagen na een bloedbad in een trein is Duitsland opgeschrikt door een dodelijke schietpartij in München. Vijf uur lang was daar „een acute terreursituatie”.

De politie doorzoekt het gebied rond het Olympia-winkelcentrum, in het noorden van München, waar de schietpartij plaatsvond. Rechts: Mensen worden door de politie geëscorteerd uit het winkelcentrum. Foto’s Matthias Balk/AP, Joerg Koch/Getty Images

Behalve de schok van een terroristische schietpartij met doden en gewonden in een winkelcentrum in München moest Duitsland vrijdagavond nog twee andere klappen incasseren. Urenlang was er sprake van voortvluchtige gewapende daders, waardoor de angst zich verspreidde. Daar kwam nog bij dat de politie al die tijd blijk gaf van nervositeit en onzekerheid.

Nog maar vier dagen eerder had een terrorist met een bijl en een mes, terwijl hij ‘Alluha Akbar!’ riep, een bloedbad aangericht in een regionale trein bij Würzburg. Vijf mensen raakten daarbij zwaar gewond, de dader werd door de politie doodgeschoten.

En nu werd er weer bloed vergoten, opnieuw in Beieren. De politie dacht aanvankelijk dat er sprake was van drie schutters, die kort voor zes uur begonnen te schieten in een geliefd winkelcentrum in het noorden van München, het Olympia Einkaufszentrum. Daarbij zijn negen mensen gedood (tien inclusief de dader) en 21 gewond geraakt.

Op een filmpje dat via Twitter werd verspreid was te zien hoe een man in het zwart voor een McDonald’s-restaurant met een pistool op mensen op straat begon te schieten. Andere beelden toonden een liggend lichaam en veel bloed op de grond in het winkelcentrum. Grote paniek brak uit, vertelden ooggetuigen later, mensen vluchtten naar buiten, kinderen meeslepend.

De Duitse autoriteiten hebben de afgelopen jaren, als er grote aanslagen werden gepleegd in Frankrijk, steeds gewaarschuwd dat ook Duitsland doelwit van terroristen is en dus slachtoffer van aanslagen kan worden. Ongeveer twee uur na het begin van de schietpartij liet de politie van München vrijdagavond weten „een verdenking van terrorisme te hebben” en ze sprak van „een acute terreursituatie”. De politie zei omstreeks tien uur „op dit moment geen enkele aanwijzing te hebben van een politiek-islamitische achtergrond” van de schietpartij.

Ondertussen meldde het avondnieuws dat volgens een recente peiling 77 procent van de Duitsers al terreuraanslagen verwachtte. De dader van de aanslag in de trein van maandag bleek een geradicaliseerde moslim en vluchteling te zijn, die op een video had ingesproken dat hij „een soldaat van het kalifaat” was.

Of ook vrijdagavond in München sprake was van een terroristische motief kon politiechef Hubertus Andrä op zijn persconferentie om half drie vannacht nog niet met zekerheid zeggen, laat staan of er een verband is met terreurorganisatie IS. Maar de ongerustheid was meteen groot. In Beieren, waar vorig jaar vele honderdduizenden vluchtelingen het land zijn binnengekomen, werden de vluchtelingen aanvankelijk verwelkomd – maar ook heeft steeds de vrees bestaan dat zich terroristen tussen hen zouden bevinden. Andrä zei dat het om een man van achttien ging met de Duitse en de Iraanse nationaliteit. Hij was „in ieder geval meer dan twee jaar” in München.

Ook speculaties over extreem-rechts

Duitse media hadden voordat dit bekend werd, vrijdagavond ook gespeculeerd over de mogelijkheid dat een extreem-rechtse, nationalistische organisatie achter de schietpartij zat. Duitse inlichtingendiensten hebben lang het gevaar onderschat van extreem-rechts terrorisme, en daardoor miskend dat tussen 2000 en 2006 een reeks moorden op mensen van Turkse komaf gepleegd werd door de uiterst rechtse groepering Nationalsozialistischer Untergrund (NSU).

De Duitse autoriteiten en media reageerden eerder deze week geschokt, maar over het algemeen ook opmerkelijk onderkoeld op de aanslag op de passagiers van de trein bij Würzburg. Duitsland wekte niet de indruk in shock te zijn. Pas twee dagen later, op woensdag, sprak bondkanselier Merkel in het openbaar, over het drama in de trein.

Het is Merkels stijl om eerst af te wachten en niet emotioneel te reageren. Maar er staat voor haar politiek ook veel op het spel. Haar vluchtelingenbeleid is onder Duitsers fel omstreden. De massale aanrandingen op Oudejaarsavond in Keulen en andere steden, veroorzaakten al een omslag in het denken over vluchtelingen in de Duitse publieke opinie.

De populariteit van Merkel nam sterk af, en de populariteit van de anti-immigratie- en anti-islampartij Alternative für Deutschland (AfD) nam toe. Tussen Merkels CDU en de conservatievere Beierse zusterpartij CSU groeiden de spanningen.

Na de aanslag in Würzburg was de vrees in regeringskringen dat dit voor de stemming in het land het effect van ‘een tweede Keulen’ zou hebben. Dat leek aanvankelijk niet te gebeuren. In de media moest het nieuws uit Würzburg al snel concurreren met ander groot nieuws, zoals de gebeurtenissen in Turkije en de conventie van de Republikeinse partij in de Verenigde Staten.

De schok van een aanslag met negen doden is van een andere orde van grootte. En vergt daarmee ook een andere reactie van de bondskanselier. Duitsland heeft nu ook een grote en bloedige aanslag te verwerken gekregen. En anders dan landen als Frankrijk, Spanje en het Verenigd Koninkrijk heeft de Duitse bevolking iets dergelijks de afgelopen decennia niet meegemaakt.