Trump schetst apocalyptisch beeld van VS

Trump schilderde een land in verval, geteisterd door criminaliteit en ‘politieke correctheid’, overspoeld door immigranten, uitgelachen in de wereld.

Carolyn Kaster/AP

Met een diep-pessimistisch verhaal accepteerde Donald Trump vannacht in Cleveland de Republikeinse nominatie voor het Amerikaanse presidentschap. Trump schilderde een land in verval, geteisterd door criminaliteit en ‘politieke correctheid’, overspoeld door immigranten, uitgelachen in de wereld.

Het is vrijwel nooit vertoond dat een presidentskandidaat een Conventie afsluit met zo’n gitzwart verhaal als Trump. Conventies zijn meestal bedoeld om optimisme uit te stralen. Maar het ‘Morning in America’ van Ronald Reagan, of het ‘Yes, we can’ van Barack Obama waren ver weg.

Trumps Amerika is apocalyptisch

„Ik ben uw stem”, zei Trump in een toespraak die ver uitliep, en waarin hij met overslaande stem sprak. De zaal scandeerde een telkens terugkerend refrein: „Yes, you will!” Symbolischer dan dat kon de breuk met de Obama-jaren niet zijn. Trumps Amerika is apocalyptisch. „We moeten een binnenlandse ramp doorstaan, en ook nog de ene internationale vernedering na de andere.”

Hij noemde de nucleaire deal met Iran, de dood van politieagenten in Dallas en Baton Rouge, de stijgende moordcijfers in (sommige) grote steden, en hoge belastingen. Maar het ontbrak Trump aan het ene echt grote thema. Er is geen acute crisis als de economische instorting van 2008, of de Irak-oorlog in 2004. Trump zei dat hij spreekt „op een moment dat dit land zich in een crisis bevindt”.

De zorgen van met name de blanke middenklasse waren een voortdurend thema

Trump maakte niet duidelijk wat het meest acuut in die crisis was, maar hij somde een lange lijst met problemen op. ‘Crisis’ bedoelde hij meer figuurlijk. Trump richtte zich op de verliezers in Amerika, of degenen die zich verliezer voelen.

‘Law and order’-kandidaat

De zorgen van, met name, de witte middenklasse, die ziet dat andere bevolkingsgroepen relatief harder groeien, waren een voortdurend het thema van Trump. Hij stond lang stil bij criminaliteit, een grote zorg in deze groep, en noemde zichzelf de ‘Law and order’-kandidaat.

Trump, de zakenman die ook in eigen kring nog altijd sterk gewantrouwd wordt, maakte zijn partij duidelijk dat de ‘Grand Old Party’ vanaf nu een eenmanszaak is. Hij heeft het voor het zeggen. Alleen een sterke leider als hij kan de neergang stoppen. „Niemand kent het systeem beter dan ik, daarom kan alleen ik het aanpakken.” De Amerikaanse bestuurlijke elite werkt gewone Amerikanen tegen. Hij beschuldigde zelfs de FBI van corruptie, omdat Hillary Clinton niet vervolgd wordt om haar e-mailaffaire.

Bekijk hier de hele speech van Trump, de tekst loopt door onder de video:

Trump brak met twee principes die Republikeinse leiders zonder uitzondering de afgelopen decennia hebben omarmd: vrijhandel en internationale samenwerking. „Ik ben bij ontslagen fabrieksarbeiders op bezoek geweest, en de gemeenschappen die getroffen zijn door vreselijke handelsakkoorden.”

Deze „vergeten mannen en vrouwen in dit land” zijn de slachtoffers van vrijhandel. Zijn karakteristieke oplossing: „Ik ga dit land weer rijk maken. Ik ga van slechte handelsovereenkomsten geweldige maken.”

Trump noemde het woord ‘conservatief’ niet één keer, en ook ‘God’ en ‘abortus’ kwamen niet voor.

Een dag eerder had Trump in een interview met The New York Times gezegd dat het principe van loyaliteit aan alle NAVO-bondgenoten niet langer geldt. Alleen als landen „de enorme kosten van bescherming redelijk vergoeden”, wil hij overwegen NAVO-landen te hulp te schieten in een militair conflict. Trump noemde vannacht Amerika’s bondgenoten niet, behalve Israël. Vanaf nu is het ‘America First’, zei hij.

Trump nam het op voor LGBT’s

Opvallend is ook de breuk met de conservatieve traditie van de Republikeinse Partij. Trump noemde het woord ‘conservatief’ niet één keer, en ook ‘God’ en ‘abortus’ kwam niet voor. ‘Grondwet’, ook cruciaal voor veel Republikeinse kiezers, noemde hij maar eenmaal. Op een opmerkelijk moment nam Trump het expliciet op voor homoseksuelen en transseksuelen. Toen hij daar applaus voor kreeg, zei hij: „Ik ben zo blij dat u daarvoor wilde applaudisseren”. Eerder gaf hij het podium aan miljardair Peter Thiel, de eerste openlijk homoseksuele spreker op een Republikeinse Conventie.

Trump breekt met het sociale conservatisme, dat desondanks dominant is in de basis van de partij. Cultuuroorlogen over religieuze vrijheid, het homohuwelijk of abortus wil hij niet voeren. Zijn conservatisme is, zoals een Republikeinse strateeg deze week zei, meer cultureel van aard. Hij mikt, zei hij, op de kiezers die niet meer naar de kerk gaan, maar wel heimwee hebben naar de tijd dat iedereen naar de kerk ging. Het zijn kiezers die de greep op de moderne tijd zijn kwijtgeraakt, en terugverlangen naar overzichtelijke waarden. Trump wist tijdens de voorverkiezingen deze groep goed te bereiken.

Luister ook naar VPRO-presentator Chris Kijne en NRC-correspondent Guus Valk vanaf de Conventie:

Volgende week begint de Democratische Conventie in Philadelphia. Hij heeft Hillary Clinton gratis een thema voor haar campagne gegeven: optimisme, en het omarmen van een nieuwe tijd. Maar Trump kan een snaar raken in Amerika. Volgens onderzoeksbureau Rasmussen vindt 72 procent van de Amerikanen dat het land de verkeerde kant opgaat. Het succes van Trumps toespraak na deze conventie wordt een graadmeter voor de stemming in het land.