Proloog in Bilbao

Woensdag werd in de zevende ronde van het toernooi in Bilbao tijdens de partij tussen Hikaru Nakamura en Wesley So hun hartslag gemeten en hun energieverbruik. Het meten van de hartslag van schakers is al vaak gedaan, maar voor zover ik weet zonder interessante resultaten.

Toch zijn die wel denkbaar. Stel je voor. Een schaker maakt een blunder. Zodra hij het stuk heeft aangeraakt, beseft hij dat, maar dan is het te laat.

Er is een theorie van de Amerikaanse psycholoog William James (1842-1910) die zegt dat het lichaam eerder op prikkels reageert dan de hersenen.

Je ziet een woeste uitgehongerde beer aanstormen. Hoe kan dat nou in zo’n rustige straat? Het lichaam maakt adrenaline aan om hard weg te kunnen rennen en pas daarna en daardoor voel je de emotie van angst. Die oude theorie zegt dat je bedroefd bent doordat er tranen komen, niet omgekeerd.

Als het lichaam voorloopt op het brein, kun je aan de hartslag en aan andere reacties misschien van tevoren al zien dat een schaker op het punt staat een blunder te begaan. Kunnen eminente Russische wetenschappers dan bij Sergej Karjakin misschien een chip inplanten of een bril opzetten waardoor hij tijdens zijn WK-match tegen Magnus Carlsen ongemerkt zijn lichaamsprocessen kan lezen om grove fouten te vermijden? En als hij door de mand valt, worden de Russen dan ook uit de schaakwereld verbannen?

In Bilbao speelden Magnus Carlsen en Sergej Karjakin twee keer tegen elkaar. Hun eerste partij staat hiernaast. Op het eerste gezicht lijkt het of Carlsen makkelijk won, maar bij nader inzien had Karjakin venijnig kunnen terugtrappen.

In de tweede partij ging Karjakin met wit al op de dertiende zet op remise af. De gangbare mening dat hij in november in de WK-match tegen Carlsen weinig kans heeft, is door het voorspel in Bilbao niet veranderd. Deze zaterdag is daar de laatste ronde van het toernooi en Carlsen zal dat wel winnen.

Magnus Carlsen - Sergei Karjakin, Bilbao 2016

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. c3 Pf6 4. Le2 g6 5. 0-0 Lg7 6. Lb5+ Beginners mogen in de opening niet twee keer met hetzelfde stuk spelen, maar op hoog niveau is deze variant vrij populair. Carlsen had dit al eerder gespeeld. 6...Pc6 7. d4 Db6 8. La4 cxd4 9. cxd4 0-0 10. d5 Pb8 Beter lijkt 10...Pa5, om zo snel mogelijk met het paard naar c4 te gaan. 11. Pc3 Lg4 12. h3 Lxf3 13. Dxf3 Pbd7 14. Tb1 Tfc8 15. Lc2 Pe5 16. De2 Pfd7 17. Lg5 h6 18. Lh4 g5 Dit is misschien niet slecht, maar wel riskant. Later krijgt zwart last van de verzwakking van zijn koningsvleugel. 19. Lg3 Da6 20. Dd1 Tc4 Zwart had terug moeten vechten met 20...Pc4, waarna wit gedwongen is een pion te offeren. Dat kan op verschillende manieren, maar steeds zou zwart volop meedoen. 21. Kh1 Tac8 Op het oog hebben alle zwarte stukken mooie velden, maar straks blijken ze niet effectief te staan. 22. f4 gxf4 23. Lxf4 Db6 24. Dh5 Pf6 25. Df5 Dd8 26. Lb3 Td4 27. Lxe5 dxe5 28. Tbd1 Nog sterker was 28. Tbc1. 28...Dd7 29. Df3 Tb4 Ook 29...Txd1 was geen pretje voor zwart, maar toch te verkiezen. 30. Td2 Tf8 31. g4 Zwart is ontspoord. Het is moeilijk om nog een nuttige zet voor hem aan te geven, terwijl wits aanval op rolletjes loopt. 31...a5 32. Tg2 Ph7 33. h4 Tb6 34. g5 Kh8 35. Tfg1

Zie diagram

35...f5 Een paniekzet in een verloren stelling. Het meeste verzet kon nog met 35...Tg6 worden geboden. 36. Dh3 Tb4 37. gxh6 Lxh6 38. Dg3 Pf6 39. Dg6 Pg4 Of 39...Pg8 40. Dh5 gevolgd door 41. Txg8+. 40. Txg4 Zwart gaf op.