Overheid, help ons van deze drinkcultuur af

Tegenwoordig drinken we ook in de boekhandel en bij de kapper. Gezellig. Maar neem ook de hersenschade voor lief, waarschuwen en .
Illustratie Hajo

Alcoholverslaafden zijn morsige types in de marge van de samenleving. Met dat beeld pleiten andere drinkers, die algauw een fles wijn of vier à vijf glazen bier per dag drinken, zich graag vrij. Toch heeft de gemiddelde alcoholist een gezin, een vaste baan en is hij goed opgeleid. Hij of zij krijgt alom waardering voor zijn gezellige inborst en welbespraaktheid.

We drinken thuis, in het café, in het restaurant en in de sportkantine. Tegenwoordig zelfs in de moderne boekhandel, kledingzaak of bij de kapper. Voor de ‘beleving’, voor de ‘gezelligheid’ – maar ondertussen vooral voor de kassa van de ondernemer.

Enerzijds probeert de overheid de beschikbaarheid van drank te reguleren (NIX18-campagne), anderzijds zijn ondernemers driftig op zoek naar nieuwe afzetmarkten: denk aan zoete, sterke drank voor jongeren.

De stereotype alcoholist wordt alom gezien als iemand die zijn problemen niet onderkent en buiten zichzelf legt. Maar hoe zit dat met ons ‘normale’ drinkers?

Besef dat alcoholmisbruik op de derde plaats van de meest voorkomende stoornissen komt, na depressie en fobie. De schade uit zich in het verkeer, in agressie, misdrijven en zorgkosten: jaarlijks goed voor 2,6 miljard euro, aldus STAP, het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid.

Eenderde van het budget van de verslavingszorg gaat naar alcoholproblematiek. Lichamelijk kan het leiden tot ernstige aandoeningen, zoals levercirrose, maagbloedingen, hersenschade en zelfs kanker. Dat laatste zorgt in Nederland voor 1.500-2.500 doden per jaar. Alcoholmisbruik kost in dit land jaarlijks 185 miljoen euro aan gezondheidszorg.

Wie al jong begint met drinken, loopt later een grotere kans op een alcoholverslaving. Campagnes voor jongeren hebben weliswaar effect, maar hun drinkgedrag blijft ernstig. Elf procent van de twaalf- tot zeventienjarigen is volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek een zware drinker. En vorig jaar bleken er weer meer jongeren wegens drankmisbruik in het ziekenhuis opgenomen te zijn dan in 2013, met een gemiddelde leeftijd van 15,5 jaar. Een stijging van negentien procent ten opzichte van 2014. Het puberbrein is gevoeliger voor schade aan de hersenschors: belangrijk voor ontwikkeling van persoonlijkheid en leervermogen.

Wandel eens over een jongerencamping en je ziet dat de NIX18-campagne nog onvoldoende doordringt tot de jeugd. Flessen mixdrank slingeren rond de tent, kratten bier torenhoog opgestapeld. En hun ouders? Die brengen ze erheen mét koelkast en kratten bier erbij.

Alcohol is verweven met het dagelijkse, sociale leven. In kookclubjes, vriendengroepen, high tea’s, vergaderclubs en sportavonden. Als je tot de groep behoort die na het harde werk een sixpack bier of fles wijn per dag drinkt en dit al vijf tot zeven jaar lang, houd er dan rekening mee dat er een sluipend proces van hersenschade bezig is. Dat uit zich op den duur in geheugenproblemen en moeite met andere cognitieve functies, zoals redeneren en plannen.

Alcohol is eerst gezellig en leuk, daarna wordt het een gewoonte en ten slotte ga je er je hele leven op inrichten. De gezelligheid wordt het excuus. Waarom drinken we dan? Het is onze smeerolie. De scherpe randjes gaan wat van het leven. Het verzacht het piekeren. De alcohol krijgt een functie om te kunnen blijven functioneren. Maar het kan je je gezondheid kosten. De kans op een hart- of herseninfarct neemt toe. Het zenuwstelsel kan worden aangetast.

Meestal is de drinker zich niet van deze schadelijke gevolgen voor de gezondheid bewust. De meest extreme vorm van hersenschade door alcohol is het Wernicke-Korsakov-syndroom. Deze patiëntengroep neemt in omvang toe en wordt steeds jonger. Hersenschade wordt vaak niet goed herkend vanwege het stigma dat rust op langdurig, zwaar alcoholgebruik en het gebrek aan kennis bij sommige gezondheidsprofessionals.

Zijn we als samenleving bereid in de spiegel te kijken? Dan moeten we inzetten op preventie, bewustwording en duidelijke regels: terugdringen van toegang tot alcohol via prijsverhoging en beperking van beschikbaarheid in supermarkten, sportkantines en detailhandel. Bij roken bleek dit succesvol. Niet alleen ouders moeten grenzen stellen voor kinderen, ook de overheid moet zijn verantwoordelijkheid nemen voor burgers.