Kartel van truckfabrikanten is een samenzwering tegen de klant

Hoe verbaasd moeten we zijn over het vrachtwagenkartel, dat de Europese Commissie aan de kaak stelde? Commissaris Vestager legde een boete van 2.9 miljard euro op, waarvan 752 miljoen euro door het Nederlandse DAF moet worden betaald. De fabrikanten bepaalden 14 jaar lang in overleg de bruto fabrieksprijzen en de milieu-eisen voor hun zwaardere vrachtwagens. Commissaris Vestager noemde dat een „duidelijke inbreuk” op het EU-mededingingsrecht. Het komt neer op het benadelen van klanten, vertragen van innovatie en verspillen van middelen. De Deense commissaris vond het „niet mijn idee van concurrentie”, wat een understatement mag heten. Dit was een recordboete - meer dan tweemaal zo veel als het beeldbuiskartel dat in 2012 werd beboet met €1,4 miljard.

Het gedrag van deze fabrikanten is verwerpelijk. Maar echt verontrustend is dat kartelvorming endemisch lijkt, een karakteristiek van het bedrijfsleven dat onder economische druk concurrentie neutraliseert in plaats van aangaat. Kennelijk kan het ongeremd najagen van het eigenbelang omslaan in een samenzwering tégen de consument. Waardoor de welvaart niet toeneemt maar afneemt. In de vorm van te dure vrachtwagens van te veel verschillende fabrikanten die bovendien te lang vuile uitlaatgassen uitstoten.

Nu is het bestrijden van kartels in Europa pas een jaar of vijftien op gang – en de vrachtwagens vormden een relatief oud kartel. Dit succes voor de Commissie kan dus het oprollen van de meest flagrante kartels betreffen. Het eventuele preventieve effect is dan ook nog jong.

Bij die boetes past nog een kanttekening. Ze worden opgelegd aan en voldaan door het bedrijf.

De verantwoordelijke managers blijven buiten schot, waardoor de sanctie kan worden afgeboekt als ‘tegenvaller’.

Boetes kunnen ook makkelijk in de boardrooms worden weggewuifd. Prijsafspraken? Ach, zie onder fiscale constructies en andere trucs, waar het bedrijf op korte termijn ‘nu eenmaal’ mee gediend is.

Het is wachten op de eerste karteldeelnemer die de anti EU-stemming aanroept om zich te verdedigen. Eén van de argumenten in de Brexit-discussie was al het belang van de ‘nationale’ auto-industrie. Die kant moet het dus niet op. DAF moet zich staande houden op de Europese markt, met respect voor de mededingingsregels.

Handhaving is een nationaal belang.

Het is bemoedigend dat de Commissie zich niet door het gure anti-EU-klimaat heeft laten beïnvloeden. De interne markt moet verdedigd blijven, ook met zware sancties.

Juist Nederlandse bedrijven moeten beter weten.