Een grap kan je je baan kosten

De politie kan alles doorzoeken, tassen, telefoons, huizen. Op Facebook is het stil. Elke opmerking kan tegen je worden gebruikt.

Foto Emrah Gurel / AP

Pinar, niet haar echte naam, wist alle whatsapp-berichten op haar telefoon. Ze is bang dat de politie haar op straat zal stoppen. Die heeft vergaande bevoegdheden om tassen, telefoons, huizen en auto’s te doorzoeken. Een verkeerd geïnterpreteerd kritisch grapje in je inbox en je bent de sigaar vreest ze.

Dat gold al voordat woensdagavond voor drie maanden de noodtoestand werd afgekondigd.

turkije_arrestaties

En sindsdien helemaal. „Ze kunnen doen wat ze willen.” Op Twitter en Facebook houden de gewoonlijk zeer actieve en kritische Turken zich opvallend stil. Grapjes komen snel verkeerd over.

Dagelijks zijn er berichten over mensen die hun baan kwijt zijn of zijn opgepakt omdat ze online waardering lieten blijken voor de couppoging. Of omdat ze hardop twijfelen aan de officiële lezing dat aanhangers van Fethullah Gülen die hebben beraamd.

De officiële lezing is nu ook dat dreiging met geweld of een tweede coup nog aanzienlijk is. Donderdagavond leidden geruchten er opnieuw toe dat vele duizenden burgers de brug over de Bosporus bezetten.

Er zouden onder meer zo’n duizend gewapende militairen vermist zijn, van wie wordt gedacht dat ze ‘Fetö’, zoals de ‘Fethullah Gülen terreurorganisatie’ is afgekort, gehoorzamen. 250 daarvan zouden zwaar bewapende commando’s zijn met een lijst namen van mensen die ze zouden moeten vermoorden.

Donderdagochtend kregen burgers weer een smsje van Erdogan:

„Mijn geliefde volk, geef het heroïsche verzet dat je hebt getoond voor je land, natie en vlag niet op. Om de verraderlijke terroristen (FETO) die poogden jouw land te bezetten een lesje te leren verzetten wij ons en zetten onze Democratiewacht voort. De pleinen behoren aan mensen, niet aan tanks. R.T. Erdogan.”

Een vermeende adviseur van de president op Twitter klinkt alarmerender:

„Er zijn veel aanvallen ’s nachts en in de vroege ochtend gepland. Ga niet naar huis en help de politie.”

turkije_arrestaties2

Het zijn dat soort teksten die mensen als Pinar, geen fan van de regering, meer angst aan jagen dan het uitroepen van de noodtoestand. Dat ziet ze vooral als een formalisering van de praktijk, waarin de politie en de overheid in haar beleving toch al kunnen doen wat ze willen. Burgers die zich gelegitimeerd voelen te gaan vechten vindt ze doodeng. Er is een diep wantrouwen, grenzend aan haat tussen delen van de bevolking.

Bij het kantoor van de sociale verzekeringsmaatschappij SGK in het centrum van Istanbul laten mensen gedwee papieren uitdraaien waaruit blijkt dat ze geen ambtenaar zijn. Dat kan ook via e-devlet, het Turkse equivalent van DigiD. In het papier staat ook welke werkgevers verzekeringspremies voor je hebben betaald. Als dat een vermeende Gülenorganisatie of een vermeend Gülenbedrijf is kan het nog lastig worden aan de grens.