‘Deze stof is net zo schadelijk als de vorige’

Chemie

Ophef over de stof GenX die een fabriek in Dordrecht sinds 2012 gebruikt. Hoe schadelijk is die?

Het chemieconcern DuPont, nu bekend onder de naam Chemours, in Dordrecht. Foto Koen van Weel/ANP

„Onnodig” en „oprecht vervelend”. Dat vindt de directie van het chemische bedrijf Chemours, voorheen bekend als DuPont, van de ophef die woensdag ontstond na berichten in de Volkskrant, dat een fabriek van het bedrijf in Dordrecht een „giftige” en „kankerverwekkende” stof uitstoot. Daar klopt niet veel van, zeggen ze bij Chemours.

Bewoners en gemeenten maken zich zorgen over de stof GenX die het bedrijf al jaren gebruikt bij het vervaardigen van teflon, onder meer nuttig als anti-aanbaklaag in pannen.

De stof dient in het productieproces als alternatief voor perfluoroctaanzuur (PFOA). Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) oordeelde in maart van dit jaar dat omwonenden van de chemische fabriek „jarenlang” zijn blootgesteld aan meer dan verantwoorde hoeveelheden C8, zoals de stof ook wel wordt aangeduid.

In 2013 kwam de stof in Europa op de lijst van „zeer zorgwekkende stoffen”, omdat het „moeilijk afbreekbaar is (persistent), bio-accumulerend, schadelijk voor de voortplanting en mogelijk kankerverwekkend”, aldus het RIVM. DuPont gebruikt de stof niet meer sinds 2012.

Nu staat ook de opvolger van de stof in een kwaad daglicht. Omwonenden willen „volstrekte openheid” van de fabriek, „strengere regels” en beter toezicht op de productie, zegt Hans van der Slot, vicevoorzitter van wijkvereniging Merwedepolder in Dordrecht. „Deze stof is net zo schadelijk als de vorige”, zegt hij.

Deskundigen lijken hem gelijk te geven. „GenX heeft hetzelfde toxicologische profiel als PFOA”, zegt Martin van den Berg, hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht. Hij noemt het „absoluut verbijsterend” dat het toedienen van GenX bij dierproeven dezelfde effecten heeft als PFOA, namelijk onder meer de ontwikkeling van tumoren bij ratten, zonder dat het chemische bedrijf daaruit concludeerde dat de stof niet geschikt is. „Ze zijn op de hoogte van de effecten.” Wel vraagt Van den Berg zich af hoeveel de Dordtse fabriek van de stof gebruikt. „Pas dan kun je iets zeggen over de mate van blootstelling bij medewerkers en omwonenden.”

Het RIVM stelt „op basis van de beschikbare informatie” dat het „aannemelijk” is dat GenX een persistente en toxische stof is. Maar: „Wat de gezondheidseffecten zijn, is nog onzeker. Effecten hangen niet alleen af van de eigenschappen van een stof maar ook van andere factoren (onder andere blootstelling, type gebruik, getroffen voorzorgsmaatregelen).”

Niettemin is het gebruik van GenX sinds eind 2012 toegestaan. De provincie Zuid-Holland heeft het gebruik in de vergunning opgenomen, aangezien de stof volgens een woordvoerder „nog niet” prijkt op de lijst met „zeer zorgwekkende stoffen”. Wel is de vergunning aan limieten gebonden. Want er worden vele giftige stoffen in de industrie gebruikt, zeggen ze bij de provincie, maar of die schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu, hangt af van de hoeveelheid.

Zo is het, aldus Chemours. „Mensen die twintig liter water achter elkaar drinken, kunnen daar ook aan sterven”, zegt een woordvoerder. Er worden in Nederland net als in andere landen „diverse stoffen” uitgestoten die „bewezen” kankerverwekkend zijn, schrijft directeur Erik Meijer van de fabriek woensdag in een brief aan medewerkers en omwonenden. „De industrie gaat hier op een verantwoorde wijze mee om. De uitstoot van deze stoffen wordt wettelijk toegestaan en gereguleerd.” Maar GenX is juist niet kankerverwekkend, staat in de verklaring. „Deze kwalificatie is tot stand gekomen na talloze onderzoeken door vele wetenschappers.” Het spul wordt bovendien „snel afgevoerd uit het lichaam”.

De provincie gaat nadere vragen stellen over het gebruik van GenX door DuPont, zegt een woordvoerder. Het grootschalige onderzoek dat het RIVM uitvoert naar de gevolgen van het gebruik van PFOA loopt nog.