Wetenschappers: is Pokémon meer dan alleen een spel?

Pokémon Go

Wetenschappers doen bloedserieus onderzoek naar Pokémon: de hoofdrolspelers in een populaire nieuwe game. Drie voorbeelden.

Een Pokémon verstopt op het Binnenhof in Den Haag.

Dit is de zomer van computerspel Pokémon Go. Drommen mensen zijn buiten op virtuele monsterjacht. Wie ga je dan bellen, als journalist om de hype te duiden? Een hoogleraar natuurlijk. Media in binnen– en buitenland voeren nu onderzoekers op die iets mogen zeggen over de buitengame.

Goedbedoelende wetenschappers hebben Pokémon Go al heilzaam verklaard voor mensen met autisme, depressie en obesitas. Dat is speculatie natuurlijk. Het ligt voor de hand dat het voor sommige mensen gezond is om vaker naar buiten gaan, maar het duurt nog wel even voor je dat als wetenschapper kan aantonen.

Er zijn ook onderzoekers die zich al langer bezighouden met Pokémon. De kinderen die in de jaren 90 opgroeiden met de eerste Pokémonspellen, zijn nu geneticus, bioloog of socioloog. Zij publiceren artikelen over Pokémon. Sommigen zijn serieus, anderen doen het voor de lol.

Wat hebben zij te zeggen over Pokémon? We bekijken drie onderzoeksdisciplines.

1Religie: een hobbyproject werd een onverwachte hitDe Amerikaanse promovendus Marley-Vincent Lindsey (24) boog zich over een bijzonder sociaal experiment met Pokémon. In februari 2014 begon een anonieme programmeur met het uitzenden van het klassieke Pokémon-spel uit 1998 in een livestream. Kijkers konden via een chat commando’s doorgeven aan het spel. Typte iemand ‘right’, dan ging het spelfiguur bijvoorbeeld naar rechts, bij ‘up’ ging het omhoog.

Het hobbyproject werd een onverwachte hit. Op het hoogtepunt probeerden 175.000 kijkers tegelijkertijd de game te spelen. Vorig jaar beschreef Lindsey hoe dit immense kijkerscollectief het na twee weken lukte om het spel uit spelen. Over de moeilijkste passages werd op fora als Reddit overlegd om een gezamenlijke strategie te bepalen.

Lindsey beschreef de religievorming rond het avontuur. Religie? Rond Pokémon? Ja. Rond het experiment ontstond een complexe mythologie, compleet met iconografie en religieuze schisma’s. Toen de vogel-pokémon Pidgey talloze vijanden uitschakelde, werd hij door spelers uitgeroepen tot verlosser Bird Jesus.

Dit liet volgens Lindsey goed zien hoe uit een gezamenlijke beleving religieuze elementen kunnen ontstaan. Het succes van Pokémon is altijd geweest dat er een enorme werkelijkheid búiten het spel bestaat, schrijft Lindsey, compleet met tv-series, kaarten en speelgoed.

2Genetica: Pokémon als naam van een kankergenWie in medische databanken naar Pokémon zoekt komt vreemde artikelen tegen: hoe Pokémon mondkanker helpt ontstaan, of Pokémon de behandeling van longkankerpatiënten verstoort en welke rol Pokémon speelt bij borstkanker.

Pokémon blijkt de naam van een gen dat in 2001 door het team van kankeronderzoeker Pier Paolo Pandolfi (toen 38) is ontdekt. Als het gen muteert, kan kanker ontstaan. Het gen hoort tot de POK-familie, Pandolfi’s team kwam met het grootste gemak tot de afkorting Pokémon.

Het is niet de eerste keer dat genetici genen vernoemen naar figuren uit populaire cultuur. Een gen dat sleutelrol heeft in de ontwikkeling van embryo’s heet bijvoorbeeld Sonic Hedgehog, naar de blauwe race-egel van SEGA.

3Evolutie: ook het Pokémonleven begon in het waterOok evolutiebiologen houden zich bezig met Pokémon. In 2012 publiceerden drie evolutiebiologen uit Chicago een stamboom van álle 646 Pokémons, gebaseerd op evolutionaire principes.

Initiatiefnemer Matan Shelomi was als kind al groot fan van Pokémon, maar als bioloog ergerde hij zich aan het warrige gebruik van de term evolutie in de wereld van Pokémon. Als pokémons ‘evolueren’ veranderen ze, ze worden groter en sterker. Rups-pokémon Caterpie wordt vlinder-pokémon Butterfree. Maar een bioloog noemt dat geen evolutie, maar metamorfose.

Shelomi besloot het misverstand recht te zetten. Wat als hij als evolutiebioloog de ‘échte’ evolutie van Pokémon zou beschrijven? Hij verzamelde een immens bestand met de karaktertrekken van alle Pokémon en reconstrueerde daaruit de meest waarschijnlijke Pokémon-stamboom, geheel volgens de regels van de evolutiebiologie.

Bloedserieus beschreven Shelomi en zijn collega’s de resultaten. De stamboom laat zien dat ook het Pokémonleven in het water begon. Driemaal in de Pokémon-evolutie veroverden de monsters het land. En ook in de evolutie van Pokémons verschenen de mensachtigen (het monstertje Mr. Mime) het laatst.