Is de SGP nu ook voor de vrijheid van ándere geloven?

Politiek Deze maand kwam de SGP met een notitie waarin wordt gepleit voor de vrijheid van godsdienst. Wacht even. Geldt dat nu voor alle godsdiensten?

Volgens Van der Staaij gaat het de SGP "meer om de publieke inkleuring van de christelijke identiteit dan het beperken van de ruimte van anderen". Foto Martijn Beekman / ANP

Raadsleden van andere partijen in de gemeente Krimpenerwaard waren totaal verrast, in februari. Ze dachten de verhuizing van de moskee in Schoonhoven snel te kunnen regelen. Die moest van een houten keet naar een leegstaand schoolgebouw. Wie kon daar nou tegen zijn? Raadsleden maakten alleen wat opmerkingen over details in de omgevingsvergunning. Totdat SGP’er Eric Koelewijn het woord nam. Hij was tegen. Hij kon niet zomaar een moskee laten bouwen „waar een andere boodschap verkondigd wordt dan wat wij als waarheid zien”, zei hij. „De enige mogelijkheid tot vergeving is het geloof in de Heere Jezus Christus.”

Typisch SGP? Wel zoals het vroeger was. Maar de laatste tijd zijn veel lokale SGP-fracties juist pragmatisch, en stemmen ze voor omgevingsvergunningen voor de bouw van moskeeën.

Nog altijd streeft de SGP als enige partij in Nederland naar een theocratie. Volgens de SGP-beginselen is het een overheidstaak om „de prediking van het evangelie” te bevorderen en „te weren en uit te roeien alle afgoderij en valse godsdienst”.

Maar het „weren van valse godsdiensten” gebeurt steeds minder binnen de SGP. Waarom staat het eigenlijk nog in de beginselen?

Voluit opkomen voor de godsdienstvrijheid

Deze maand publiceerde het wetenschappelijk instituut van de SGP een „notitie” over de spanning tussen haar partijbeginselen en de democratische rechtsstaat. Het herschrijven van de beginselen komt er niet aan de orde – waar de ChristenUnie haar beginselen vorig jaar nog vernieuwde. Maar, en dat is nieuw, de notitie beveelt SGP’ers wél aan om voluit op te komen voor de godsdienstvrijheid.

Oorspronkelijk vindt de SGP dat de godsdienstvrijheid voor niet-christenen beperkt moet zijn. Wel de vrijheid om te geloven (gewetensvrijheid) en daarvoor uit te komen (belijdenisvrijheid). Maar niet de volledige vrijheid om dat in de openbare ruimte te laten zien (expressievrijheid).

Volgens die oude lijn verdedigt ook Jan Willem van der Ham, SGP-fractievoorzitter in de Krimpenerwaard, de stem tegen de moskee: „Wij kunnen mensen nooit hun overtuiging afpakken, maar de ruimte die ze er in het openbaar voor krijgen kan wel begrensd worden.”

Tegenwoordig vinden veel SGP’ers die oude teksten hard klinken. Ze denken: wij gereformeerden profiteren zélf van godsdienstvrijheid, dan is het gek om die godsdienstvrijheid in te perken. Ook veel jongeren denken zo, zegt Willem Pos, voorzitter van de SGP Jongeren. „Zij hebben gestudeerd aan seculiere onderwijsinstellingen en zien dat we een minderheid zijn in een overwegend seculier land.”

‘Terughoudendheid’ bij bouw moskeeën

Daarnaast bezorgen de beginselen de SGP een vervelende beeldvorming: ‘poldertalibaan’ die strijden tegen de moderne tijd.

In de Tweede Kamer is de SGP niet bezig met het ‘weren van afgoderij’. Op één controversieel voorstel na. In 2009 diende Tweede Kamerlid Kees van der Staaij de ‘minarettenmotie’ in. Hij bepleitte „terughoudendheid” bij de bouw van grote moskeeën en het laten horen van islamitische gebedsoproepen. Omdat die kunnen bijdragen aan „gevoelens van vervreemding”.

Die motie was niet bedoeld om een godsdienst in te perken, zegt Kees van der Staaij, inmiddels fractievoorzitter. „Het ging me om de discussie die ik lokaal hoorde en de toegenomen polarisatie. Van dakkapelletjes wordt soms afgevraagd of die in de omgeving passen, en bij een moskee zou je geen beperkingen mogen aanbrengen. Dat is doorgeslagen.”

Van der Staaij zegt in de Tweede Kamer liever wat hij wel, dan wat hij niet wil. „Bijvoorbeeld het behouden van christelijke feestdagen. Het gaat meer om de publieke inkleuring van de christelijke identiteit dan het beperken van de ruimte van anderen.”

Zelfs als de SGP een tweederde meerderheid haalt, zal dat „niet radicaal anders gaan”, zegt hij. „We willen binnen de kaders van de rechtsstaat een positieve bescherming geven aan het christelijke geloof.”

De beginselen, zegt Van der Staaij, zijn „sterk gekleurd door de bewoordingen uit de zestiende eeuw”. Toch is er bij SGP’ers weinig animo voor wijziging. Zelfs SGP Jongeren-voorzitter Pos is terughoudend. „Je moet het beginselprogramma zien als fundament. Als je het fundament wijzigt, kan je gebouw inzakken.”

Partijvoorzitter Maarten van Leeuwen sluit niet uit dat het beginselprogramma nog eens „redactioneel tegen het licht” gehouden wordt „om te kijken wat voor misverstanden het oproept”. Maar komend jaar nog niet, zegt hij.

Zo’n aanpassing kan tot heftige discussies leiden, denkt oud-SGP-wethouder Ton van der Schans. „Dat laadt de verdenking op zich dat de SGP haar beginselen verzaakt.” Ten onrechte, denkt hij. „Ik blijf volhouden dat de kern van het gedachtengoed van de SGP haaks blijft staan op de moderniteit.” En dat is positief? „Absoluut.”