Kan een vliegtuig zonder gastheer?

Luchtvaart

KLM vindt gastvrouwen en gastheren in de lucht niet meer nodig. Tot ongenoegen van de pursers zelf. „We zijn geen Febo aan boord.”

KLM-personeel op Schiphol in 2010. De luchtvaartmaatschappij wil de functie van purser op vluchten schrappen. Foto Valerie Kuypers / ANP

Een passagier wordt misselijk, of heeft een glas te veel op. Het vliegtuigpersoneel moet door, want het gangpad staat vol. Dat zijn de momenten waarop purser Mirjam het van haar stewards en stewardessen overneemt. Op haar mouwen heeft ze vier witte strepen. Sinds twee jaar geeft ze leiding in de cabine van luchtvaartmaatschappij KLM, daarvoor werkte ze zeventien jaar als stewardess. Ze is „van de laatste lichting pursers”.

En dat zou ze zomaar kunnen blijven. Want KLM is van plan de functie van gastheer en gastvrouw aan boord af te schaffen, heeft het bedrijf vorige week aan de werknemers meegedeeld. Het bedrijf wil efficiënter werken en de klant beter bedienen door met meer cabinepersoneel te werken, aldus een verklaring van de directie. Het totaal aantal personeelsleden aan boord zou gelijk blijven.

‘Lange weg afgelegd’

KLM heeft 1.500 pursers in dienst, op 9.000 cabinemedewerkers. De pursers geven leiding op vluchten binnen Europa. Op intercontinentale vluchten zijn ze de nummer twee onder een ‘senior purser’. De functie van senior purser blijft wel bestaan, maar die van gewone purser verdwijnt uit het vliegtuig, zowel binnen als buiten Europa.

Kunnen de vliegtuigen wel zonder gastheer? „Het is wel raar”, zegt Mirjam, die alleen met haar voornaam in de krant wil. „We hebben een lange weg afgelegd om purser te worden, steeds werd verteld hoe belangrijk we zijn. Nu zijn we ineens niet meer nodig.”

Om purser te worden, werd ze getest op leidinggevende kwaliteiten, volgde een cursus van twee weken, deed examen in een tweede taal en kreeg een eindgesprek van een uur.

De Vereniging Nederlands Cabinepersoneel (VNC) spreekt van een „kaalslag”. Met beter bedienen van passagiers heeft het plan weinig te maken, zegt Annette Groeneveld, voorzitter van de VNC. „Het is een bezuiniging.” KLM wil 4 procent productiviteitsgroei bereiken tot 2020. „Maar service is niet te automatiseren. We zijn geen Febo aan boord van een vliegtuig.”

Belangrijkste reden voor KLM om de functie van purser af te schaffen is kostenverlaging. Het marktaandeel van budgetvliegmaatschappijen als Ryanair en easyJet, die zonder purser werken, groeit. Ook in het eigen marktsegment heeft KLM last van concurrenten met goedkoper personeel. Maatschappijen als Emirates maken gebruik van stewards en stewardessen uit landen waar de lonen lager liggen dan in Nederland.

Om die reden heeft purser Mirjam er wel begrip voor dat haar functie op termijn verdwijnt. „Zoals het nu gaat kan het niet”, zegt ze. „We moeten met minder mensen hetzelfde werk doen.” Bovendien is een purser lang niet altijd noodzakelijk, vindt ze. „Collega’s weten meestal wel wat ze doen. Ik geef soms sturing, maak af en toe een beoordeling en los problemen op, maar het grootste gedeelte van de tijd sta ik nu ook aan de kar. En op lange vluchten zijn twee leidinggevenden gewoon niet nodig.”

De termijn waarop de functie van purser verdwijnt is nog niet vastgesteld, en ook niet wat dan gebeurt met de pursers. Het betekent dat zij voorlopig in onzekerheid zitten over hun toekomstige werk. Purser Mirjam kijkt niet uit naar eventuele sollicitatierondes, maar bang is ze er niet voor. „Anders lever ik gewoon twee strepen in en ga ik weer aan de kar staan.”