Turks leger is verdeeld en verward

Strijdkrachten Zuiveringen en arrestaties in de strijdkrachten laten hun sporen na. Manschappen zitten zonder superieuren, nu eenderde van top weg is.

De Turkse strijdkrachten, de grootste in de NAVO na die van de VS, zijn vier dagen na de coup ten prooi aan intense verwarring en aanhoudende verdeeldheid.

Tienduizenden manschappen zijn hun superieuren kwijt, nu er duizenden militairen zijn gearresteerd. Er zitten alleen al 85 generaals en admiraals in voorarrest op verdenking van medeplichtigheid, meldde het staatspersbureau Anadolu dinsdag. Volgens de gerespecteerde Turkse militaire analist Metin Gürcan, zelf oud-militair, komt dat neer op ruwweg eenderde van het hoogste kader van de krijgsmacht.

Lees ook dit interview met Ahmet Yavuz, generaal buiten dienst: ‘De opruiming in Turkije is nodig’

Een deel van de Turkse vloot is bovendien nog zoek. Veertien marineschepen zijn niet teruggekeerd van de Egeïsche Zee en de Zwarte Zee naar hun haven.

Ook het lot van de hoogste baas van de vloot, admiraal Veysel Kösele, is onduidelijk. Sinds het begin van de staatsgreep is er niets meer van hem vernomen. Hij zou vlak tevoren onder valse voorwendselen naar een van de schepen zijn gelokt. Mogelijk zullen de opvarenden in Griekenland asiel aanvragen, zoals eerder een groepje militairen deed, dat per helikopter naar Griekenland vluchtte.

Ook Turgut Aslan, chef van de inlichtingendienst die zich bezighield met Islamitische Staat, is tot nader order uitgeschakeld. Hij raakte zwaargewond, toen hij tijdens de coup op het presidentieel paleis in Ankara door coupplegers werd gekneveld en in het hoofd werd geschoten.

Vier hoofdrolspelers binnen het leger:

Goed nieuws voor IS en PKK

Goed nieuws dus voor IS, zoals ook de Koerdische guerrillagroepering PKK, waarmee het Turkse leger in een heftige strijd was gewikkeld in zuidoostelijk Turkije, de chaos bij hun vijand met grote voldoening zal volgen.

Intussen gaan er in de VS stemmen op de circa vijftig kernwapens, die de Amerikanen op de grote Turkse luchtmachtbasis Incirlik hebben gestationeerd, weg te halen. „Je krijgt maar een beperkt aantal waarschuwingen. Het is tijd de wapens terug te trekken”, aldus Hans Kristensen, een nucleaire deskundige, tegenover The Guardian.

Kristensen doelde op het feit dat sommige Turkse vliegtuigen van de basis deelnamen aan de operaties van de coupplegers.

De commandant van Incirlik, generaal Bekir Ercan, werd naderhand gearresteerd. Het had makkelijk tot gevechten op de basis zelf kunnen komen. De Amerikanen, die de basis benutten voor bombardementen op IS-doelen in Syrië, kregen ook enige tijd een vliegverbod opgelegd. Daardoor moesten ze missies tegen IS in Syrië onderbreken.

Niemand beseft beter hoe verdeeld de Turkse krijgsmacht is dan de hoogste militair, generaal Hulusi Akar. Nietsvermoedend zat hij vrijdagmiddag op het kantoor van de generale staf in Ankara, toen hij door commando’s werd gearresteerd en per helikopter samen met andere hoge generaals werd overgebracht naar een basis buiten Ankara.

Zie hier een tijdlijn van de gebeurtenissen vrijdagavond- en nacht:

Pistool op hoofd hoogste militair

Daar beval Akars adjudant, generaal Mehmet Disli, nota bene de broer van een hoge functionaris binnen Erdogans AKP-partij, hem volgens diverse bronnen een verklaring te ondertekenen en voor te lezen voor het publiek. Toen Akar weigerde, zette Disli hem een pistool op het hoofd. Ook toen Disli een riem om zijn nek begon aan te trekken, volhardde Akar in zijn weigering.

Uren later werd hij bevrijd door andere commando’s, die loyaal waren gebleven aan de regering. Of Akar zelf ondanks deze beproeving de huidige zuivering van het leger overleeft, is overigens nog maar de vraag. Zijn lot ligt in handen van Erdogan.

In een bijdrage voor Al-Monitor, een gespecialiseerde website over het Midden-Oosten, suggereerde de Turkse militaire analist Metin Gürrcan dat de coup vooral steun genoot onder officieren van de luchtmacht en de gendarmerie.

Een van de leiders was generaal Akin Öztürk, tot vorig jaar chef van de luchtmacht en de man die waarschijnlijk leider was geworden als de coup was gelukt. De luchtmacht maakt acht procent van het personeel van de krijgsmacht uit, de gendarmerie 15 procent.

Waar het volgens Gürcan aan schortte was steun bij de landmacht, goed voor bijna tweederde deel van de strijdkrachten.

Het was ook een landmachtgeneraal, Ümit Dündar, die president Erdogan in zijn vakantieverblijf vrijdagnacht opbelde. Hij zei dat hij loyaal aan hem bleef en raadde de president krachtig aan vooral niet naar het zeer instabiele Ankara te vliegen, maar naar Istanbul. Daar kon hij als commandant van het eerste leger Erdogans veiligheid garanderen. En zo geschiedde, waarmee Dündar vermoedelijk Erdogans leven redde.