Duitsland belooft meer dan het kan op het wereldtoneel

nrcvindt

Duitsland wil militair een belangrijkere rol spelen in de wereld, te beginnen met de Europese Unie. In een woensdag geopenbaard ‘Witboek’ presenteert minister Ursula Von der Leyen (Defensie, CDU) de nieuwe Duitse defensiedoctrine. Helemáál nieuw is die echter niet. Von der Leyen ging aanvankelijk aan de slag met de missie om de strijdkrachten gezinsvriendelijker te maken, opdat meer mensen zouden kiezen voor een carrière bij Defensie. De barakken moesten worden gemoderniseerd, van flatscreens en andere gemakken worden voorzien, en de werktijden meer aangepast aan die van het burgerbestaan.

Maar twee jaar terug kwam er dus ook al een nieuwe missie: Duitsland moest internationaal zichtbaarder gaan optreden. Net als nu. De Amerikaanse president Barack Obama had de Duitsers in 2013 in een toespraak bij de Brandenburger Tor in Berlijn gewaarschuwd dat zij moesten waken voor zelfgenoegzaamheid. Een half jaar later zei Bondspresident Joachim Gauck dat Duitsland zich „meer met de wereld moest bemoeien”. En de ministers Von der Leyen en Frank-Walter Steinmeier (Buitenlandse Zaken, SPD) spraken het hem na.

Maar bij de geopolitieke spanningen die daarna volgden, was het vooral bondskanselier Angela Merkel die opviel, bijvoorbeeld in de Oekraïnecrisis met haar telefoondiplomatie tussen Washington en Moskou.

In militair opzicht kwam Duitsland nauwelijks in beweging. Toen er bijvoorbeeld moest worden opgetreden tegen IS in Irak en Syrië kregen de strijdkrachten alleen mandaat om hand- en spandiensten te verrichten. En zelfs dat kwam nauwelijks van de grond. Illustratief was het stokoude Transall C-160 transporttoestel, dat wapens moest leveren aan Koerden, maar strandde op de Balkan. Aan het licht kwam dat de jaren van pacifisme – begrijpelijk na de verwoestende wereldoorlogen die Duitsland in de vorige eeuw heeft ontketend – ertoe geleid hebben dat de Duitse strijdkrachten materieel in zo’n belabberde staat verkeren dat Duits militair optreden op het wereldtoneel voorlopig vrij bescheiden zal zijn.

Ook nu moeten de Duitse ambities vooral gelezen worden als een intentieverklaring, waarbij het goed is dat Duitsland zijn „leidende rol” speelt in nauw overleg met Europa en de transatlantische partners. Een van de weinige nieuwe voorstellen van Von der Leyen is het inzetten van militairen tegen terrorisme in het binnenland. Dat duidt erop dat dit Duitse Witboek ook geschreven is om binnenlands-politieke redenen, namelijk het oppompen van de minister van Defensie aan het begin van een verkiezingsjaar.