Zonder deze vrouw was er geen techno geweest

Onlangs werd een oude, onorthodoxe compositie van Daphne Oram voor het eerst live uitgevoerd.

Archieffoto van Daphne Oram (1925 - 2003) Foto BBC Radiophonic Workshop

Wie gevraagd wordt naar de grondleggers van de technomuziek, denkt waarschijnlijk aan de Detroitenaren Juan Atkins, Derrick May en Kevin Saunderson, die begin jaren tachtig de vroeg-elektronische muziek van artiesten als Giorgio Moroder en Kraftwerk uitbouwden tot een volwaardige technosound. Maar de werkelijke “uitvinder van techno” (en tal van andere genres) is volgens muziekblad Fact Magazine de in 1925 geboren Brit Daphne Oram. Vorige week werd een in 1949 door haar gecomponeerd muziekstuk voor het eerst live uitgevoerd.

Oram is vooral bekend vanwege het in 1958 oprichten van de BBC Radiophonic Workshop, waar futuristische geluidseffecten gecreëerd werden voor films en radioprogramma’s. Na korte tijd vertrok ze daar en trok ze zich terug in haar huis, waar ze aan nieuwe soorten synthesizers werkte die bekend kwamen te staan als ‘Oramics’. Haar brood verdiende ze grotendeels met het componeren van muziek voor films en tv-reclames.

Bekijk hier een demonstratie van Orams synthesizer, die enkele jaren geleden door elektropioniers herontdekt werd:

Waarom wordt haar bijna zeventig jaar oude compositie nu pas uitgevoerd? Oran kwam vier jaar na de oorlog met haar experimentele Still Point, nog voordat rock, punk, metal of dance überhaupt hun intrede deden. In het nummer mixt ze orkestmuziek met markante samples en live geïmproviseerde geluiden. Still Point wordt volgens Fact Magazine gezien als “de eerste compositie die akoestische orkestratie combineert met live elektronische manipulatie”.

Still Point opent met een drone-georiënteerd stukje ambient, dat onheilspellend golft richting een experimenteel intermezzo. Daarin worden geluiden gemanipuleerd die op het eerste gehoord wat weghebben van een pingpongspel. Moeiteloos gaat dit vreemde klankspel over in een bombastisch orkestraal stuk, dat de rest van de compositie vult. De orkestspelers worden hierbij bijgestaan door meerdere draaitafels. “In Still Point draait alles om ruimte en beweging, een perceptie van tijd en perspectieven”, zegt de contemporaine componist Shiva Feshareki dromerig tegenover Fact Magazine.

Luist hier een nummer van Oram:

De BBC deed Still Point echter af als een “richtingloos rommeltje”. De 23-jarige Oram voelde zich onbegrepen en stopte kort hierna met het componeren van orkestmuziek. Door zich meer toe te leggen op de ontwikkeling van synthesizers en andere nieuwe instrumenten, onthulde ze een geluidswereld die later zou uitmonden in onder meer elektro, dance en techno.

Behalve “uitvinder van de techno” wordt Oram ook gezien als grondlegger van de ambient- en noise-muziek en componeerde ze ook elektro, pop, musique concrète, en jazz. En hoewel haar composities niet altijd even makkelijk in het gehoor liggen, was het toch haar invloed die (zij het indirect) bijdroeg aan de opkomst van figuren als DJ Tiësto, Armin van Buuren en Paul van Dyk.

Zelf heeft Oram het eerherstel van haar vroege compositie niet meer mee mogen maken. De Britse stierf in 2003 op 77-jarige leeftijd.

Luister op de Bandcamp-pagina van Daphne Oram meer van haar diverse, onorthodoxe repertoire.