Truckbouwers wacht een recordboete

Zeven vragen over Europees truckkartel Vrachtwagenfabrikanten maakten 14 jaar lang prijsafspraken. Woensdag verwachten ze de hoogste kartelboetes ooit in de EU.

©

Hoeveel pijn gaan de vrachtwagenfabrikanten lijden? Dat krijgen ze woensdag eindelijk te horen. Dan maakt de Europese mededingingsautoriteit hoogstwaarschijnlijk bekend wat de straf is voor veertien jaar prijsafspraken maken en concurrentiegevoelige informatie uitwisselen. De fabrikanten rekenen op recordboetes. Zeven vragen.

1Waar is de boete voor?

Tussen 1997 en 2011 zouden de grote truckfabrikanten in Europa illegale afspraken hebben gemaakt rond de invoering van nieuwe milieuwetgeving. In 2000 voerde Europa de nieuwe norm Euro 3 in, die strengere eisen stelde aan de uitstoot van schadelijke stikstofoxiden en koolwaterstoffen. Die norm vereiste nieuwe technologie in de motoren van vrachtwagens. De aanklacht luidt dat fabrikanten de invoering vertraagden en onderling afspraken tegen welke prijs die nieuwe technologie de markt op moest.

Het gaat om fabrikanten Daimler (Mercedes), Scania en MAN (allebei van Volkswagen), Iveco (van CNH), DAF (van Paccar) en de combinatie Volvo/Renault. Volgens de Financial Times valt het boetebesluit woensdag, maar de Europese Commissie en de fabrikanten bevestigen dat niet.

2Waarom vormden ze een kartel?

Om geld te verdienen. Zonder sterke concurrentie kun je meer aan de onwetende consument vragen. Er zijn maar een paar grote truckfabrikanten actief op de Europese markt, wat een kartel vormen makkelijk maakt.

Groene lobbygroep Transport & Environment wees er eerder al op dat vrachtwagenfabrikanten als één blok opereren. Gezamenlijk blokkeerden ze bijvoorbeeld in 2013 (vrijwillige) aanpassingen van cabines voor minder luchtweerstand. Het voorstel zou de „competitive neutrality” schaden.

3 Hoe is de Europese Commissie erachter gekomen?

MAN is de klikspaan en krijgt z’n boete dus kwijtgescholden. Maar hoe het precies begon is niet duidelijk. In de Duitse krant Frankfurter Allgemeine stelden bronnen rond MAN dat de fabrikant in 2010 uit eigen beweging klikte, na intern boekenonderzoek waaruit rare dingen bleken. Maar The Guardian meldde dat de Britse mededingingsautoriteit in 2010 bij Mercedes-Benz in Groot-Brittannië binnenviel. De dienst zocht toen ook naar informatie over Scania en MAN. Mogelijk is MAN daarna zelf naar de Europese autoriteiten gerend. Die namen het onderzoek over van de Britten en vielen begin 2011 binnen bij andere fabrikanten.

4 Hoeveel gaat het kosten?

Dat is nog niet bekend. Feit is wel dat fabrikanten samen veel geld hebben gereserveerd – meer dan 2,5 miljard euro. Volvo zette 650 miljoen euro apart, DAF 850 miljoen, Daimler 600 en Iveco 450. Scania reserveert niks. Het bedrijf zegt in het jaarverslag de gevolgen niet te kunnen berekenen, maar boetes niet uit te sluiten.

5 Is dit veel?

Ja, 2,5 miljard euro is een recordhoogte. Het zwaarst beboete kartel tot nu toe is het beeldbuiskartel, waarvoor Europa in 2012 boetes van in totaal 1,4 miljard euro uitdeelde.

De Europese Commissie heeft een rekenmethode voor kartelboetes. Het pakt een percentage van de opbrengst van de ‘relevante verkoop’ – de trucks waarover afspraken zijn gemaakt – en vermenigvuldigt dat met het aantal jaren waarin het kartel actief was. Plus een eenmalige boete van 15 tot 25 procent van de ‘relevante verkoop’, voor extra afschrikking. Dat bedrag kan oplopen als je voortrekker was, of lager uitvallen als je meehielp met het onderzoek. De duur van het kartel, veertien jaar, tikt aan in deze som.

De Commissie neemt de overtredingen zwaar op. De Deense mededingingscommissaris Margrethe Vestager noemt het kartel „letterlijk een zware zaak”. Europa telt zo’n 600.000 transportbedrijven, met gemiddeld vier mensen in dienst. Veel kleine bedrijfjes, die het in de crisis toch al zwaar hadden, hebben mogelijk jarenlang te veel betaald voor hun trucks. Ze ontkwamen daar niet aan, want de verdachte truckfabrikanten domineren samen de Europese markt. Tegelijk is een paar miljard ook niet zo veel. De Commissie mag een bedrijf een boete tot 10 procent van de jaarlijkse omzet opleggen. Het kan in theorie tot bijna 11 miljard euro gaan, maar doet dat niet.

6 Nog een kans dat het meevalt?

Theoretisch wel, maar fabrikanten bereiden zich voor op serieuze straf. De reserveringen zijn sinds de eerste aanklacht in 2014 alleen maar naar boven bijgesteld. In het turbulente weekeinde nadat het Verenigd Koninkrijk voor de Brexit stemde, verhoogde Volvo de pot stilletjes van 400 naar 650 miljoen euro.

7 Valt er nog te onderhandelen?

Fabrikanten kunnen tegen het besluit procederen. Dat kan wel iets opleveren, blijkt uit data van de Commissie. De mededingingsautoriteit legde sinds 1990 in 810 zaken in totaal bijna 23 miljard euro aan boetes op. Na de gang naar de rechter bleef 19,8 miljard euro daarvan in stand – toch bijna 14 procent eraf.