Potten en pannen

Vaak, nog voor ik weet wat ik van iets vind, heb ik opeens een tekst in mijn hoofd die me toont wat mijn mening is. Nadat mijn versgescheiden oom (63) zijn nieuwe look toonde (dunnend haar in een knotje, zwaluwtatoeage, All Stars-gympen), hoorde ik wekenlang If you tolerate this, then your children will be next van The Manic Street Preachers tussen mijn oren.

Afgelopen dagen had ik een gedicht, De dood van Vasalis, in mijn hoofd. Hierin laat Magere Hein zien welke van onze alledaagse gebruiksvoorwerpen, mits op een bepaalde manier toegepast, levensgevaarlijk kunnen zijn. Een spijker, een bad, een dak en een laken. Als het gedicht in 2016 was geschreven, was de lijst veel langer geweest: dan zouden er ook vliegtuigen, metrostations en concertzalen bijkomen. Veel bestanddelen van het dagelijks leven hebben door de recente ontwikkelingen hun onschuld verloren. Na het afgelopen weekend komen daar niet alleen witte bussen maar ook keukengerei bij.

Vrijdagnacht klonk vanaf duizenden balkons in Istanbul een enorm gekletter. Bezorgde burgers sloegen met lepels op lege potten en pannen. Dit waren geen AKP-aanhangers en ook niet degenen die de coup steunden, maar de groep die tabak heeft van zowel de machtswellust van het leger als die van de regering.

In juni 2013 hield men ook al van dit soort drumsessies om te protesteren tegen de autoriteiten. Vijfduizend mensen werden gearresteerd, 22 kwamen om – in drie maanden tijd. Afgelopen vrijdag vielen er in één nacht meer dan tweehonderd doden, en direct erna vonden duizenden arrestaties plaats, en werden bijna drieduizend rechters ontslagen. Als je nu in Turkije wordt opgepakt, loop je een grotere kans op een oneerlijk proces. Het slaan op een pan is binnen enkele uren stukken gevaarlijker geworden, niet in de minste plaats omdat er de laatste dagen ook wordt gesproken over het herinvoeren van de doodstraf.

In het gedicht van Vasalis worden de zaken die de Dood aanwijst, ‘klein’ en ‘interessant’ genoemd. Drank, pillen, gaskranen, een scheermesje. Na dit weekend kan de gemiddelde Turk daar ook lepels, potten en pannen aan toevoegen. Het ligt er maar net aan wat je ermee doet. Op slaan, of gewoon gebruiken om mee te koken. Iedereen heeft in zijn keukenkastjes een kans liggen om zich te laten horen. Ik vrees dat door de ontwikkelingen van het afgelopen weekend het nog stiller wordt in Turkije. Dat mensen hun lepels niet meer zullen gebruiken om hun ongenoegen te laten blijken, maar slechts om hun mond mee vol te houden.

Marcel van Roosmalen is met vakantie.