Franse politici bevechten elkaar met oorlogstaal

Aanslag Nice Dat een connectie tussen dader Bouhlel en IS nog niet is aangetoond, weerhoudt rechtse politici er niet van om keihard kritiek te leveren op het beleid tegen islamitische terreur. Premier Valls waarschuwt voor „trumpisation van de geesten”.

Foto Reuters

Een directe band tussen de dader van de aanslag in Nice en Islamitische Staat hebben de onderzoekers nog niet gevonden. Mohamed Lahouaiej Bouhlel kreeg „recent […] een specifieke belangstelling in de radicale islamistenbeweging”, zei de Parijse terrorismeprocureur François Molins maandagmiddag. Hij lijkt sinds begin juli online te zijn geradicaliseerd en is voor zover bekend niet in Syrië geweest.

Maar de Franse politiek reageert nauwelijks anders dan na de aanslagen van 2015, die wel duidelijk in coördinatie met IS waren gepland. Eerst verlengde president François Hollande in de nacht van donderdag op vrijdag de noodtoestand en riep hij reservisten op voor grensbewaking en het beveiligen van toeristische plaatsen. Maandag benadrukte zijn minister van Defensie dat Frankrijk dit weekend onverminderd doorgaat met luchtaanvallen op Islamitische Staat (in Frankrijk ‘Daesh’ genoemd) om „deze kanker van Daesh definitief uit te roeien”.

Inwoners van Nice proberen het normale leven op te pakken, maar de angst blijft. En niet alleen daar. Hoe overleeft Frankrijk weer een aanslag?

Zij of wij

Deze oorlogstaal is de rechtse oppositie nog niet genoeg. Minder dan een jaar voor de presidentsverkiezingen en slechts vier maanden voordat de centrumrechtse Republikeinen van oud-president Nicolas Sarkozy via open voorverkiezingen hun kandidaat selecteren, proberen de kanshebbers en hun medestanders zich vanaf de eerste uren na de aanslag politiek te profileren. Een verenigd politiek front, zoals in januari 2015 toen de leden van de Assemblée Nationale na ‘Charlie’ collectief de Marseillaise inzetten, is ver te zoeken.

Terwijl Hollande volgens een inmiddels bekend draaiboek opriep tot „nationale eenheid”, boden politieke kopstukken nog voor het eind van de drie dagen nationale rouw tegen elkaar op in de krachtigste kritiek op het regeringsoptreden. „Alles wat sinds achttien maanden gedaan had moeten worden, is niet gebeurd”, zei Sarkozy zelf op tv-zender TF1. „We zijn in oorlog, een totale oorlog. Onze vijanden hebben geen taboes, geen grenzen, geen principes. Dus ik ga zware woorden gebruiken: het is zij of wij.”

Sarkozy wil dat alle ongeveer 10.000 onder een zogenoemd ‘fiche S’ in Frankrijk bekende moslimradicalen preventief worden vastgezet of een enkelband krijgen. Radicalen met een buitenlands paspoort moeten wat hem betreft meteen het land uitgezet. „Een andere politiek is mogelijk”, zei hij. Dat de 31-jarige Tunesiër Mohammed Lahouaiej Bouhlel anders dan de meeste terroristen van vorig jaar volgens Molins niet bij de inlichtingendiensten bekend stond als geradicaliseerd, liet hij buiten beschouwing.

Zelfs de normaal gesproken voorzichtiger uit de hoek komende Alain Juppé, in peilingen nu nog de meest kansrijke presidentskandidaat, trok fel van leer tegen de regerende socialisten. „Als alle maatregelen genomen waren, dan had het drama niet plaatsgehad”, zei hij op radiozender RTL.

Daarmee volgde hij de kritiek van partijgenoot Christian Estrosi, die als regiovoorzitter en oud-burgemeester van Nice de beveiliging van het vuurwerkevenement donderdag op Quatorze Juillet „ontoereikend” noemde. Volgens hem heeft de prefectuur (die onder ‘Parijs’ valt) te weinig politie ingezet. In Nice haalde het Front National onder plaatselijke aanvoering van Marion Maréchal-Le Pen tegenover Estrosi bij de laatste regioverkiezingen bijna 40 procent van de stemmen. Het toch al gepolariseerde Franse debat is rond Nice daardoor nog iets extremer.

Tompoes

De grootste fouten zijn volgens Juppé gemaakt bij de Franse inlichtingendiensten. Hij wees erop dat minister van Binnenlandse Zaken Bernard Cazeneuve vorige maand de belangrijkste aanbeveling van een parlementaire onderzoekscommissie naar de aanslagen in 2015 wel erg snel naast zich neer heeft gelegd: het opzetten van een nationaal antiterrorisme-agentschap om de vele verschillende diensten te coördineren.

Critici spreken nu als het over de naast elkaar werkende diensten gaat van een millefeuille, het Franse woord voor tompoes: een gebakje met vele lagen. Maar Cazeneuve vreest dat met nóg een laag erbij het inlichtingenwerk „als een plumpudding” in elkaar stort.

„Geen regering heeft tot nu toe zoveel gedaan om te strijden tegen terrorisme”, lieten premier Manuel Valls en Cazeneuve in een gezamenlijke reactie weten. Ze wezen erop dat sinds het aantreden van Hollande 9.000 banen bij politie en gendarmerie zijn gecreëerd, terwijl tijdens Sarkozy’s presidentschap 12.500 banen verdwenen.

De radicalisering van het politieke discours is voor Valls een „demagogische afdrijving”. „Nul risico bestaat niet”, zei hij in een interview met Le Journal du Dimanche, waarin hij volgens zijn critici van defaitisme getuigde. „Wat ik tegen de Fransen zeg, is dat ze moeten leren leven met de terroristische dreiging”, zei hij, waarschuwend voor reacties die de „vijand” in de kaart spelen.

„Een trumpisation van de geesten kan niet het antwoord op Islamitische Staat zijn.”

Hollande riep maandag nog eens op tot „waardigheid en juistheid […] voor hen die zich publiek uitlaten”. Na de dubbele reeks aanslagen in 2015 groeide kortstondig zijn statuur als president als personificatie van de tegen terreur verenigde republiek, maar nu lijkt niemand hem te willen horen.

Uitgefloten

Dat blijkt ook uit een peiling van Ifop voor Le Figaro, de conservatieve krant die al sinds het aantreden van Hollande in 2012 de oppositie tegen de socialisten coördineert. Tweederde van de ondervraagden zegt in het onderzoek voor de strijd tegen het terrorisme geen vertrouwen te hebben in de regering van Hollande. „Dat laat zien”, zegt politicoloog Jérôme Sainte-Marie, „dat de publieke opinie geen genoegen meer neemt met algemene antwoorden”. De regering zou volgens hem „een grote fout begaan als ze tegen iedere prijs een debat wil voorkomen”.

Op de Promenade des Anglais in Nice werd Valls maandag tijdens de herdenking van de doden ostentatief uitgefloten.