Dat kind in de opera, op die balk. Dat was te gevaarlijk

Wie: Stichting Nationale Opera & Ballet versus minister Sociale Zaken (arbeidsinspectie).

Waar: bestuursrechter Amsterdam

Kwestie: Mag een kind op 3 meter hoogte zingen zonder beschermend hek?

Het is misschien wel de mooiste scène uit Wagners opera Siegfried. Die waarin een woudvogeltje zich zingend, dansend en rennend over een ogenschijnlijk boven het podium zwevende balk beweegt. Vanaf het hoogste punt, drie meter, vliegt hij uit.

Omdat de rol van deze ‘waldvogel’ wordt gespeeld door een kind, kwam in 2013 een inspecteur van de Arbeidsinspectie kijken bij de generale repetitie van de Nationale Opera. En die inspecteur constateerde valgevaar voor het kind. En overigens ook voor de twee volwassen solisten die zich tijdens de voorstelling op de balk begeven. Hij legde een boete op van 18.000 euro en er moest een hek geplaatst worden. De voorschriften die in de bouw gelden, moesten ook hier worden gevolgd, vond de inspecteur van de arbeidsinspectie.

Onder druk van de aanstaande première, kwam er een hek, althans drie losse stukjes hek. „Het zag er niet uit”, zegt technisch directeur Frans Huneker, nog altijd verbolgen, tegen de bestuursrechter in Amsterdam. Toen de waldvogel tijdens de voorstelling ging zitten op de balk, maakte het hek schaduwstrepen op het gezicht van het kind – door Huneker overigens liever omschreven als „young adult”.

De Nationale Opera beroept zich op „artistieke bezwaren” en wil weten of het voortaan altijd zo moet. In andere voorstellingen doen zich vergelijkbare situaties voor. Van boven aanlichten, zoals de rechter oppert, is geen optie. „Dan krijg je lelijke slagschaduw op het gezicht”.

De veiligheid verbetert bovendien niet door een hek, zegt Huneker. In veel repetities is volgens hem gebleken dat een hek aanraking „aantrekt”. „Normaal houden solisten afstand van de rand, maar als er een hek staat gaan ze ernaar toe, ze raken het aan.” En omdat het hek primair bedoeld is voor het kind, is het voor de volwassen solisten juist te laag. Het creëert nieuw gevaar.

De Nationale Opera had bovendien andere maatregelen genomen. Om uitglijden te voorkomen was een strook van tachtig centimeter breed op de balk verstroefd. En er was gerepeteerd om de zangers vertrouwd te maken met het werken op de balk. Het neerleggen van een „valkussen” behoorde om enigszins verontrustende reden niet tot de mogelijkheden: onder de balk zat het orkest.

„Aan een artistiek product zoals Siegfried kan niet zomaar gesleuteld worden”, probeert de advocaat van de Nationale Opera de rechtbank uit te leggen. Ook de directeur van de Nationale Opera, Els van der Plas, is aanwezig. Zij zegt: „Veiligheid staat voorop, maar je maakt een kunstwerk. En Mahler 5 is Mahler 5, als je daar ineens een hekje in gaat zetten, snij je in een kunstwerk.”

Namens de arbeidsinspectie zegt S. Smit „Met alle respect: ik vind kunst ook heel mooi, maar de zwaartekracht is hetzelfde voor een kunstenaar op een hoog plateau als voor een bouwvakker op een steiger.”

Aan het begin van de zitting had de rechter verteld dat ze zelf indertijd naar Siegfried was geweest. Op haar verjaardag, daarom wist ze nog precies wanneer. Haar was toen geen gevaarlijke situatie opgevallen. Ze vertelde het maar „om er open over te zijn”. „Misschien vindt u het fijn, misschien vindt u het vervelend.” Niemand protesteerde.

In het vonnis erkent de rechter dat artistieke vrijheid valt onder het recht op vrije meningsuiting, maar dit recht mag worden ingeperkt om de gezondheid te beschermen. Dat niet eerder door de Arbeidsinspectie is opgetreden – Siegfried wordt al sinds 1998 zonder hek uitgevoerd – ontslaat de Nationale Opera niet van haar verantwoordelijkheid een veilige werkomgeving te creëren. De boete blijft gehandhaafd.