Dallasliefde in Roemenië

In het Roemeense stadje Slobozia staat een replica van Southfork, de ranch uit de tv-serie Dallas. De zakenman Alexandru Ilie, rijk geworden met kaasverkoop, heeft de Texaanse luxeboerderij nagebouwd. Als jongetje was hij bezeten van de best bekeken tv-serie ooit wereldwijd. Sindsdien loopt hij op cowboylaarzen en draagt hij een Stetson op zijn hoofd.

Hij is niet de enige in zijn land. Logisch: in de jaren tachtig was Dallas het enige wat de tv had te bieden, naast officiële optredens en redevoeringen van dictator Ceaușescu. Het regime had de serie gekocht, omdat het dacht dat die de bevolking angst zou inboezemen voor de decadentie en algehele vuigheid van de kapitalistische samenleving.

Het tegenovergestelde gebeurde: in een land waar een nieuwe, slecht werkende auto tien jaar op zich liet wachten, creëerde Dallas een diep verlangen naar een wereld van luxe en competitie. Larry Hagman, ofwel JR Ewing, zou later beweren dat Roemenen hem vertelden: „U heeft mijn land gered!”

Hagman beantwoordde die dankbaarheid met reclameoptredens. Zo verkocht hij op de Roemeense tv de benzine van het Russische Lukoil met de slogan: „The Choice of a True Texan.”

Dat tv-spotje zit in Hotel Dallas, een fascinerende film die dit jaar in Berlijn in première ging en nu een ronde maakt langs filmfestivals. Hotel Dallas stelt de vraag wat de tv-serie met de psyche van de Roemeense natie deed. Het antwoord komt in feiten en verdichting. De kijker hoort Patrick Duffy, ofwel JR’s jongere broer Bobby Ewing, op zoek in Roemenië naar de kern van de Dallasliefde. Hij ziet Alexandru Ilie, op zijn ranch, al begint de kijker te twijfelen aan diens identiteit als hij begint te zingen, wiegend op zijn wandelstok. En inderdaad, hij blijkt de vader van de filmmaker Livia Ungur; de echte Ilie zit een gevangenisstraf uit voor corruptie, net als zoveel andere Roemeense zakenmannen die zich in de jaren tachtig vergaapten aan JR Ewing.

De dochter, zo blijkt gaandeweg, heeft zich bij grote levensvragen evengoed door Dallas laten inspireren. Haar verlangen naar Amerika en haar latere emigratie komen voort uit de serie. Net als de film, die ze zelf een „parabel over kapitalisme, communisme en de kracht van kunst” noemt.

De kracht van kunst zit ’m niet alleen in wat Dallas met de Roemeense werkelijkheid heeft gedaan. Zo speelt de 29 meter hoge Eindeloze kolom van de Roemeense kunstenaar Constantin Brancusi een belangrijke rol in de film. Samen met andere grote Brancusibeelden staat de zuil in een park in Târgu Jiu, in westelijk Roemenië. Onder het communisme leidde het gratis toegankelijke park een kommervol bestaan, nu zijn de beelden opgeknapt, hoewel duidelijk blijft dat Roemeense autoriteiten nog niet in de gaten hebben hoe waardevol ze zijn. Om het even plat in geld uit te drukken: vorig jaar ging er nog een kleine Brancusi voor 10 miljoen euro onder de hamer. De koper: een Amerikaanse miljardair.

Het zegt iets over het onbewuste exotisme onder de vermogenden van de wereld, want terwijl Roemeense miljonairs de bak in draaien door dromen na te jagen gecreëerd in Dallas, knijpen miljardairs uit Amerika zoveel mogelijk uit hun bedrijven en investeringen om de vruchten van Brancusi’s verbeelding in hun lobby te kunnen zetten.

Pieter van Os reist met zijn gezin door Oost-Europa. Frits Abrahams hervat zijn rubriek in augustus.